ΔΕΠΥ στους Ενήλικες: Γιατί πολλοί άνθρωποι διαγιγνώσκονται αργά

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) θεωρούνταν για δεκαετίες μια διαταραχή που αφορά κυρίως τα παιδιά. Ωστόσο, η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι για σημαντικό ποσοστό ανθρώπων τα συμπτώματα συνεχίζονται και στην ενήλικη ζωή. Εκτιμάται ότι περίπου 2–5% των ενηλίκων παρουσιάζουν συμπτώματα ΔΕΠΥ, γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο συχνές νευροαναπτυξιακές διαταραχές (Faraone et al., 2021).

Παρά την υψηλή αυτή συχνότητα, πολλοί άνθρωποι λαμβάνουν διάγνωση αρκετά αργά στη ζωή τους, συχνά στην τρίτη ή τέταρτη δεκαετία. Για αρκετούς, η διάγνωση έρχεται μετά από χρόνια δυσκολιών στην εργασία, στις σπουδές ή στις σχέσεις, οι οποίες δεν είχαν εξηγηθεί επαρκώς. Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί μια τόσο συχνή διαταραχή παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα αδιάγνωστη.

Η ιστορική αντίληψη ότι η ΔΕΠΥ αφορά μόνο παιδιά

Ένας βασικός λόγος καθυστερημένης διάγνωσης είναι η ιστορική αντίληψη ότι η ΔΕΠΥ «ξεπερνιέται» μετά την παιδική ηλικία. Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η έρευνα επικεντρωνόταν κυρίως στα παιδιά.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι περίπου 60% των παιδιών με ΔΕΠΥ συνεχίζουν να εμφανίζουν σημαντικά συμπτώματα και στην ενήλικη ζωή (Shim et al., 2026). Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια ενήλικες μπορεί να ζουν με τη διαταραχή χωρίς να έχουν λάβει ποτέ διάγνωση.

Διαφορετική εικόνα της ΔΕΠΥ στους ενήλικες

Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες δεν μοιάζει πάντα με την εικόνα που έχουμε για τα παιδιά. Η υπερκινητικότητα, για παράδειγμα, συχνά μετατρέπεται σε εσωτερική ανησυχία, δυσκολία χαλάρωσης ή ανάγκη για συνεχή δραστηριότητα.  Παράλληλα, οι δυσκολίες απροσεξίας μπορεί να εκδηλώνονται ως προβλήματα οργάνωσης, δυσκολία διαχείρισης χρόνου, αναβλητικότητα και δυσκολία ολοκλήρωσης έργων.

Αυτές οι εκδηλώσεις συχνά ερμηνεύονται ως χαρακτηριστικά προσωπικότητας ή ως αποτέλεσμα άγχους, με αποτέλεσμα να μην αναγνωρίζεται η υποκείμενη νευροαναπτυξιακή βάση της διαταραχής.

Αντιστάθμιση και «υπερπροσπάθεια»

Πολλοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ αναπτύσσουν στρατηγικές αντιστάθμισης που τους επιτρέπουν να λειτουργούν σχετικά αποτελεσματικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα μπορεί να:

• εργάζονται υπό έντονη πίεση χρόνου
• χρησιμοποιούν υπερβολικά αυστηρά συστήματα οργάνωσης
• αφιερώνουν πολύ περισσότερο χρόνο σε εργασίες από άλλους ανθρώπους

Οι στρατηγικές αυτές μπορούν να λειτουργούν μέχρι ένα σημείο, αλλά συχνά καταρρέουν όταν αυξάνονται οι απαιτήσεις της ζωής, όπως κατά την είσοδο στην αγορά εργασίας ή τη δημιουργία οικογένειας.

Συννοσηρότητες που καλύπτουν τη ΔΕΠΥ

Ένας ακόμη σημαντικός λόγος καθυστερημένης διάγνωσης είναι ότι η ΔΕΠΥ συχνά συνυπάρχει με άλλες ψυχολογικές δυσκολίες. Συχνές συννοσηρότητες περιλαμβάνουν:

• αγχώδεις διαταραχές
• κατάθλιψη
• διαταραχές ύπνου
• χρήση ουσιών

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η προσοχή στρέφεται κυρίως στα πιο εμφανή συμπτώματα, ενώ η ΔΕΠΥ παραμένει στο υπόβαθρο. Έρευνες δείχνουν ότι πάνω από το 70% των ενηλίκων με ΔΕΠΥ παρουσιάζουν τουλάχιστον μία συννοσηρή ψυχιατρική διαταραχή (Kessler et al., 2022).

Στερεότυπα και κοινωνικές αντιλήψεις

Τα κοινωνικά στερεότυπα γύρω από τη ΔΕΠΥ μπορούν επίσης να καθυστερήσουν τη διάγνωση. Για παράδειγμα, η διαταραχή συχνά συνδέεται με υπερκινητικά αγόρια, προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολείο ή εμφανή δυσκολία συγκέντρωσης.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα άτομα που δεν ταιριάζουν σε αυτή την εικόνα —όπως γυναίκες ή άτομα με κυρίαρχη απροσεξία— να παραμένουν συχνά αδιάγνωστα για πολλά χρόνια.

Το εργαλείο DIVA-5: Μια σύγχρονη προσέγγιση στη διάγνωση της ΔΕΠΥ

Η διάγνωση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες απαιτεί συστηματική κλινική αξιολόγηση που εξετάζει:

• την παρουσία συμπτωμάτων απροσεξίας
• την παρουσία υπερκινητικότητας ή παρορμητικότητας
• την ύπαρξη συμπτωμάτων ήδη από την παιδική ηλικία
• τη λειτουργική επίδραση των συμπτωμάτων στην καθημερινή ζωή

Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες μπορεί να μοιάζει με άλλες ψυχολογικές δυσκολίες, όπως άγχος, επαγγελματική εξουθένωση, διαταραχές διάθεσης και δυσκολίες εκτελεστικών λειτουργιών. Μια δομημένη αξιολόγηση βοηθά στην αποσαφήνιση της κλινικής εικόνας και στην αποφυγή λανθασμένων διαγνώσεων.

Το DIVA-5 (Diagnostic Interview for ADHD in Adults) είναι ένα ημι-δομημένο διαγνωστικό εργαλείο που βασίζεται στα κριτήρια του DSM-5  για τη ΔΕΠΥ. Αναπτύχθηκε για να βοηθήσει τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να πραγματοποιούν συστηματική και τεκμηριωμένη αξιολόγηση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες.

Το εργαλείο εξετάζει:

• τα 18 βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ
• την παρουσία τους τόσο στην παιδική όσο και στην ενήλικη ζωή
• τη λειτουργική επίδραση των συμπτωμάτων σε διαφορετικούς τομείς ζωής

Η συνέντευξη συνήθως διαρκεί 60 έως 90 λεπτά και περιλαμβάνει συγκεκριμένα παραδείγματα συμπεριφορών που βοηθούν τον εξεταζόμενο να αναγνωρίσει αν τα συμπτώματα τον αφορούν.

Συμπέρασμα

Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες παραμένει συχνά αδιάγνωστη για πολλά χρόνια, όχι επειδή είναι σπάνια, αλλά επειδή οι εκδηλώσεις της διαταραχής αλλάζουν με την ηλικία και συχνά συγχέονται με άλλες δυσκολίες.

Η κατανόηση των συμπτωμάτων και η πρόσβαση σε κατάλληλα εργαλεία αξιολόγησης μπορούν να βοηθήσουν πολλούς ανθρώπους να κατανοήσουν καλύτερα τις εμπειρίες τους και να βρουν πιο αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης της καθημερινότητάς τους.

Αν οι δυσκολίες που περιγράφονται στο άρθρο σας φαίνονται οικείες, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το γραφείο μας για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αξιολόγηση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες ή για να προγραμματίσετε μια συνάντηση.

Βιβλιογραφία

Faraone, S. V., Biederman, J., & Mick, E. (2021). The age-dependent decline of attention deficit hyperactivity disorder: A meta-analysis of follow-up studies. Psychological Medicine, 51(7), 1063–1072. https://doi.org/10.1017/S0033291720003493

Shim, J. K., Lee, S. I., Kim, S. G., Ko, Y., Youn, H., & Lee, J. (2026). Clinical Features of Adults With Attention Deficit/Hyperactivity Disorder, Focusing on Their Adherence to Medication. Psychiatry investigation, 23(2), 236–241. https://doi.org/10.30773/pi.2025.0283

Kessler, R. C., Adler, L. A., Barkley, R., Biederman, J., Conners, C. K., Faraone, S. V., Greenhill, L. L., Jaeger, S., Secnik, K., Spencer, T., Ustün, T. B., & Zaslavsky, A. M. (2005). Patterns and predictors of attention-deficit/hyperactivity disorder persistence into adulthood: Results from the National Comorbidity Survey Replication. Biological Psychiatry, 57(11), 1442–1451. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2005.04.001

Barkley, R. A., Murphy, K. R., & Fischer, M. (2022). ADHD in adults: What the science says. Guilford Press.

Kooij, J. J. S., Bijlenga, D., Salerno, L., Jaeschke, R., Bitter, I., Balázs, J., Thome, J., Dom, G., Kasper, S., Nunes Filipe, C., Stes, S., Mohr, P., Leppämäki, S., Casas, M., Bobes, J., Mccarthy, J. M., Richarte, V., Kjems Philipsen, A., Pehlivanidis, A., Niemela, A., … Asherson, P. (2019). Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European psychiatry : the journal of the Association of European Psychiatrists, 56, 14–34. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001