Έχουν όλοι τραύμα; Η διεύρυνση της έννοιας του τραύματος
Ο όρος «τραύμα» έχει αποκτήσει κεντρική θέση στη σύγχρονη ψυχολογική και κοινωνική συζήτηση. Χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα ευρύ φάσμα εμπειριών, από σοβαρά τραυματικά γεγονότα μέχρι καθημερινές δυσκολίες και διαπροσωπικές εντάσεις.
Η διεύρυνση αυτή έχει συμβάλει σημαντικά στην αναγνώριση ψυχολογικής δυσφορίας και στη μείωση του στίγματος. Παράλληλα, όμως, εγείρει ένα κρίσιμο ερώτημα:
Έχει επεκταθεί τόσο η έννοια του τραύματος ώστε να χάνει τη διακριτική της αξία;
Τι είναι τραύμα με κλινικούς όρους
Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια, το τραύμα σχετίζεται με έκθεση σε γεγονότα που περιλαμβάνουν πραγματική ή απειλούμενη απώλεια ζωής, σοβαρό τραυματισμό, σεξουαλική βία είτε άμεσα είτε έμμεσα (American Psychiatric Association, 2022).
Η εμπειρία αυτή συνδέεται με συμπτώματα όπως παρεισφρητικές αναμνήσεις, αποφυγή, υπερεπαγρύπνηση ή/και αρνητικές μεταβολές στη διάθεση. Η έννοια του τραύματος, επομένως, δεν αφορά απλώς έντονη δυσφορία, αλλά μια συγκεκριμένη μορφή ψυχοβιολογικής αποδιοργάνωσης (van der Kolk, 2014).
Κουβαλάς συναισθήματα που δεν εξηγούνται εύκολα; Φόβους, άγχος ή μοτίβα που επαναλαμβάνονται χωρίς να ξέρεις το γιατί; Το Τεστ Αναγνώρισης Τραύματος του Traumahelp βασίζεται σε επιστημονικά εργαλεία (ACE, IFS, Trauma Theory) και έχει σχεδιαστεί για να σε βοηθήσει να κατανοήσεις αν – και πώς – παλιές εμπειρίες επηρεάζουν τη ζωή σου σήμερα. Χρειάζεσαι μόνο 10 λεπτά. Η επίγνωση είναι το πρώτο βήμα για την ανακούφιση. Ανακάλυψε τις ρίζες του τραύματός σου – κάνε το τεστ αναγνώρισης τραύματος.
Διεύρυνση της έννοιας
Ο Haslam (2016) περιγράφει τη διεύρυνση των εννοιών βλάβης ως concept creep. Στην περίπτωση του τραύματος, αυτό εκδηλώνεται ως χρήση του όρου για ολοένα και ηπιότερες εμπειρίες, μεταφορά του όρου από το κλινικό στο καθημερινό πλαίσιο και εν τέλει εξίσωση διαφορετικών επιπέδων δυσφορίας
Για παράδειγμα μια κακοποιητική εμπειρία και μια δύσκολη κοινωνική απόρριψη μπορεί να περιγραφούν και οι δύο ως «τραυματικές»
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η δεύτερη εμπειρία δεν είναι σημαντική. Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Από τη διάκριση στη γενίκευση
Η διεύρυνση της έννοιας οδηγεί σε μια κρίσιμη μετατόπιση:
- από την κατηγοριοποίηση → στη γενίκευση
- από τη διάγνωση → στην περιγραφή
- από την ακρίβεια → στην ταύτιση
Αυτό δημιουργεί δύο παράλληλες συνέπειες:
- Αποδυνάμωση της έννοιας: Όταν όλα μπορούν να θεωρηθούν τραυματικά, η έννοια χάνει τη δυνατότητα διάκρισης.
- Υπερ-ταυτοποίηση: Τα άτομα μπορεί να οργανώνουν την ταυτότητά τους γύρω από την έννοια του τραύματος, ακόμη και όταν πρόκειται για δυσφορία διαφορετικής φύσης.
Είναι λάθος να χρησιμοποιούμε τον όρο ευρύτερα;
Εδώ χρειάζεται προσοχή. Η διεύρυνση της έννοιας είχε και θετικές συνέπειες όπως είναι η αναγνώριση εμπειριών που παλαιότερα αγνοούνταν και η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για ψυχική υγεία.
Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι η υπερ-έκθεση σε τραυματικό περιεχόμενο ή η συνεχής ενασχόληση με αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη ευαλωτότητα και distress (Holman et al., 2020).
Επομένως το ζήτημα δεν είναι «να μην χρησιμοποιείται ο όρος». Είναι το πώς χρησιμοποιείται.
Μια χρήσιμη διάκριση είναι η εξής: τραύμα είναι μια εμπειρία που υπερβαίνει την ικανότητα επεξεργασίας, ενώ η δυσφορία είναι μια φυσιολογική αντίδραση σε δύσκολες καταστάσεις. Η μη διάκριση των δύο μπορεί να οδηγήσει σε παθολογικοποίηση φυσιολογικών αντιδράσεων και μείωση ανθεκτικότητας.
Συμπέρασμα
Η έννοια του τραύματος δεν πρέπει να περιορίζεται, αλλά ούτε και να αποδιαρθρώνεται. Η πρόκληση είναι η ισορροπία ανάμεσα στην αναγνώριση της εμπειρίας και τη διατήρηση της εννοιολογικής ακρίβειας. Η κατανόηση δεν απαιτεί πάντα διάγνωση. Απαιτεί διάκριση.
Όταν η έννοια του τραύματος χρησιμοποιείται με τόσο ευρύ τρόπο, γίνεται πιο δύσκολο να κατανοήσει κανείς τι πραγματικά βιώνει. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια πιο συστηματική διερεύνηση μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση μεταξύ τραυματικής εμπειρίας και άλλων μορφών ψυχολογικής δυσφορίας. Δείτε περισσότερα για τις υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης που προσφέρει το Traumahelp.
Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association, DSM-5 Task Force. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5™ (5th ed.). American Psychiatric Publishing, Inc.. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Haslam, N. (2016). Concept creep: Psychology’s expanding concepts of harm and pathology. Psychological Inquiry, 27(1), 1–17. https://doi.org/10.1080/1047840X.2016.1082418
Holman, E. A., Garfin, D. R., & Silver, R. C. (2020). Media exposure to collective trauma, mental health, and functioning: Does it matter what you see? Clinical Psychological Science, 8(1), 111–124. https://doi.org/10.1177/21677026198583000
van der Kolk, B. (2014). The body keeps the score.
