Το «αθέατο» τραύμα: οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της τρομοκρατίας στην ψυχική υγεία και οι τρόποι θωράκισης

Γράφει η Αντιγόνη Κολιού

Στην επικαιρότητα κυριαρχούν τρομοκρατικές και πολεμικές συγκρούσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, οι οποίες προκαλούν κοινωνική αναταραχή, φόβο και τάση καταστροφολογίας. Η τρομοκρατία αποτελεί ένα παγκόσμιο φαινόμενο, το οποίο έχει ολέθριες συνέπειες στους πληθυσμούς και συνυπάρχει με αυτούς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Ένας από τους επικρατέστερους ορισμούς, την περιγράφει ως την σκόπιμη άσκηση βίας με πολιτικά κίνητρα με στόχο τον άμαχο πληθυσμό. Επιπρόσθετα, πίσω από μία τρομοκρατική επίθεση υπάρχει εξαναγκασμός και εκφοβισμός των κυβερνήσεων για εκπλήρωση πολιτικών, θρησκευτικών ή άλλων επιδιώξεων. Το ειδησεογραφικό περιεχόμενο επικεντρώνεται σε πυραυλικές επιθέσεις, σε απειλητικά μηνύματα και τρομοκρατικές προειδοποιήσεις, γεγονός που επιδεινώνει το αίσθημα κοινωνικού φόβου και ανασφάλειας. Η ατέρμονη έκθεση σε πολεμικές εικόνες επιφέρει την κανονικοποίηση της βίας. Αυτό έχει ως μακροπρόθεσμη συνέπεια την πρόκληση και εκτόξευση ψυχοσυναισθηματικών διαταραχών και την εκδήλωση των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων.

Η ανάγκη για ενημέρωση ή και πρόληψη των πιθανών κινδύνων είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης. Από την άλλη, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στη διαχείριση αυτών των φαινομένων, όπως και στη τρομολαγνεία και το «doomscrolling», καθώς επηρεάζουν βαθύτατα την ανθρώπινη ψυχολογία, προκαλώντας ψυχικά και όχι μόνο τραύματα.

Οι σφοδρές πολεμικές και τρομοκρατικές συνθήκες δύναται να προκαλούν ολέθριες συνέπειες στην ψυχική και σωματική υγεία. Η Μετατραυματική Διαταραχή του Στρες συγκαταλέγεται στις αγχώδεις διαταραχές και προκαλείται έπειτα από ένα τραυματικό γεγονός. Οι συνέπειες της μπορούν να εμφανιστούν τόσο σε πληθυσμό που πλήττεται άμεσα από τον πόλεμο ή κάποιο παρόμοιο γεγονός, όσο και σε αυτούς που είναι εμμέσως εμπλεκόμενοι και απλοί παρατηρητές. Σε αυτή την περίπτωση, παρατηρούνται ιδιαιτέρως έντονα συναισθήματα απελπισίας και φόβου με ταυτόχρονη αναβίωση του τραύματος μέσω των εμπειριών και των αναμνήσεων.

Επίσης, η καταθλιπτική διαταραχή αποτελεί μία από τις συχνότερες συνέπειες των τραυματικών γεγονότων, όπου τα άτομα κυριεύονται από θλίψη και απώλεια ενδιαφέροντος για τη ζωή και τις καθημερινές δραστηριότητες. Αυτά τα συμπτώματα συχνά σωματοποιούνται και εκδηλώνονται μέσω σωματικού πόνου ή και απώλειας βάρους με αποτέλεσμα τη γενικότερη δυσλειτουργία του ατόμου. Σε αυτά τα πλαίσια, οι διαρκής έκθεση σε καταστροφικές και δραματικές εικόνες επιφέρουν συχνά στη Διαταραχή Πανικού. Αυτή η Διαταραχή χαρακτηρίζεται από αιφνίδιες και επανειλημμένες κρίσεις, με αποτέλεσμα να χάνεται ο αυτοέλεγχος και να παρεμποδίζεται η φυσιολογική λειτουργία του ατόμου. Τα συνοδά σωματικά συμπτώματα μπορεί να είναι ναυτία, ταχυκαρδία καθώς και δύσπνοια. Αυτή η περίπτωση είναι αρκετά συχνή, καθώς οι σύγχρονες συνθήκες ζωής, χαρακτηρίζονται από οικονομικές και κοινωνικές δυσχέρειες, άγχος για την ύπαρξη νέας κρίσης και ανασφάλεια για το μέλλον.

Σε επείγουσες συνθήκες, όπου οι πληθυσμιακές ομάδες μπορεί να επηρεάζονται πιο άμεσα από τις τρομοκρατικές ενέργειες, δύναται να εκδηλωθεί και ο αυτοκτονικός ιδεασμός. Πρόκειται για μία ιδιαίτερα σοβαρή ψυχιατρική κατάσταση η οποία μπορεί να είναι πιθανότερη όταν συνυπάρχει ταυτόχρονα μαζί με κατάθλιψη ή και κάθε είδους εξαρτήσεις. Σε κάθε περίπτωση, η τρομοκρατία και η συνεχιζόμενη έκθεση των ατόμων σε βίαιες εικόνες, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την συναισθηματική και ψυχολογική κατάστασή τους, καταδεικνύοντας τη σοβαρότητα αυτών των φαινομένων.

Συμπερασματικά, κάθε πολεμικό και τραυματικό γεγονός επιφέρει ένα κύμα ψυχολογικών και σωματικών επιπτώσεων, τόσο στα θύματα όσο και σε ανταποκριτές, εθελοντές αλλά και παρατηρητές. Η διαρκής και αφιλτράριστη έκθεση σε εγκληματικές και βίαιες επιθέσεις ενισχύουν τις αγχώδεις διαταραχές. Είναι σημαντική η αποδοχή και κατανόηση των συναισθημάτων του φόβου και της θλίψης. Παράλληλα, όμως, απαιτείται η εστίαση στην καθημερινότητα και σε όσα μπορούν να ελεγχθούν. Είναι απαραίτητος ο περιορισμός στην ελεγχόμενη κατανάλωση ειδήσεων με ορισμό συγκεκριμένης ώρας για ενημέρωση, για αποφυγή περαιτέρω συναισθηματικής επιβάρυνσης.

Στην περίπτωση συνύπαρξης διαταραχών ή όταν παρατηρείται ιδιαίτερη ευαισθησία και ευαλωτότητα, είναι σημαντική η επικοινωνία, η κοινωνική συνύπαρξη με άλλους, αλλά και η αναζήτηση ψυχολογικής υποστήριξης. Η εστίαση σε θετικά συναισθήματα, η κοινωνική υποστήριξη και η προσπάθεια ανάκτησης του αυτοελέγχου, αποτελούν τα βασικότερα ατομικά μέτρα διαχείρισης του φαινομένου αλλά και ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας. Απέναντι στον φόβο που γεννά ο τρόμος, η ευγνωμοσύνη και η πίστη στις δυνάμεις μας αποτελούν τα ισχυρότερα όπλα του ανθρώπου.

Βιβλιογραφία

Levav I. (2006). Terrorism and its effects on mental health. World psychiatry : official journal of the World Psychiatric Association (WPA), 5(1), 35–36.

Mohammed, R., & Neuner, F. (2022). War trauma, mental health, aggression, and violent-extremism among former ISIS terrorists. Journal of Affective Disorders Reports, 10, 100399. https://doi.org/10.1016/j.jadr.2022.100399

Hassan, T. M., & Khalifa, N. (2023). Terrorism and mental health. International Journal of Risk and Recovery, 6(1), 1-3. https://doi.org/10.59703/ijrr.v6i1.1-3