Επαγγελματικό περιβάλλον: παράγοντες κινδύνου για ψυχική και σωματική υγεία

Γράφει η Αντιγόνη Κολιού

Η επαγγελματική ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων επικεντρώνεται στην πρόληψη βλαβών και την προώθηση της υγείας και ευεξίας τους κατά την άσκηση των καθηκόντων. Η έμφαση στην ψυχική υγεία, στη σύγχρονη περίοδο, αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα ευημερίας και αποδοτικότητας. Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη η επίδραση των εργασιακών συνθηκών στην ψυχική και σωματική υγεία των υπαλλήλων.

Οι μελέτες επικεντρώνονται περισσότερο στη σύνδεση συνθηκών στον επαγγελματικό χώρο με τις κοινές ψυχολογικές διαταραχές, όπως είναι η κατάθλιψη και το άγχος. Οι ιδιαιτέρως απαιτητικές συνθήκες εργασίας σε συνδυασμό με την έλλειψη ασφάλειας αναδεικνύουν την αξία της ψυχικής υγείας των εργαζομένων. Η απουσία υπεύθυνων για την προστασία εργασιακών δικαιωμάτων με την ταυτόχρονη έλλειψη ελέγχων ασφαλείας στο εργασιακό περιβάλλον, εντείνουν την ήδη επιβαρημένη ψυχολογική κατάσταση των ανθρώπων. Οι παράγοντες φόβου και ανασφάλειας καταγγελίας των απαγορευτικών συνθηκών εργασίας επιτρέπουν τη συντήρηση των επιβλαβών και επικίνδυνων εργασιακών συνθηκών. Είναι σημαντικό να διευκρινιστούν, τόσο η σημασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων, όσο και οι κατάλληλοι τρόποι αντιμετώπισης του ζητήματος για τη διαφύλαξη της ανθρώπινης υγείας.

Καθημερινά, πλέον, παρατηρούνται φαινόμενα εργασιακών ατυχημάτων, τα οποία έχουν ως θύματα εργαζόμενους που είτε έχουν καταγγείλει, είτε όχι τις επικίνδυνες συνθήκες εργασίας. Είναι συχνό οι εργαζόμενοι να εκτίθενται σε περιβάλλοντα υψηλών και ακραίων θερμοκρασιών, θορύβων ή άλλων φυσικών ή χημικών κινδύνων, τα οποία όμως λανθασμένα λογίζονται ως φυσιολογικά λόγω της φύσης της εργασίας. Είναι, όμως, σημαντικό να γνωρίζουμε τη σημασία των δικαιωμάτων ως εργαζόμενοι, καθώς στηρίζονται στη σημασία ενός υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος. Για την προστασία και ασφάλεια ισχύουν οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα και οι Οδηγίες Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Υγεία, όπως ο Ν.1568/1985, που τονίζει πως πρέπει να λαμβάνεται κάθε μέτρο για την εξασφάλιση των εργαζομένων από κάθε κίνδυνο που μπορεί να απειλήσει την υγεία και τη σωματική τους ακεραιότητα.

Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες κινδύνου σε ένα επαγγελματικό χώρο είναι συχνά η αιτία πρόκλησης ψυχοκοινωνικών στρεσογόνων παραγόντων. Η διαρκής πίεση για την ανταπόκριση σε ένα επιβλαβές περιβάλλον, επιφέρει ψυχολογική δυσφορία και φυσικά σωματική καταπόνηση. Από την άλλη, η επαναλαμβανόμενη εφαρμογή μη τυπικών ορών εργασίας με καταπάτηση εργασιακών συμβάσεων, επιφέρει μειωμένη απόδοση και εξάντληση στον εργαζόμενο που δεν μπορεί πλέον να λειτουργεί παραγωγικά για την εκτέλεση των καθηκόντων του. Είναι κοινή αποδοχή των απαγορευτικών συνθηκών εργασίας από πολλούς εργαζομένους, η οποία όμως αποτελεί ένα κοινό «μυστικό» που συνήθως δεν καταγγέλλεται υπό τον φόβο εργασιακού εκφοβισμού ή και απόλυσης.

Είναι αξιοσημείωτο πως έρευνες αποδεικνύουν πως οι εργαζόμενοι συχνά φοβούνται περισσότερο τις κοινωνικές συνέπειες καταγγελίας παρά τους ίδιους κινδύνους που βιώνουν καθημερινά. Οι εργαζόμενοι διακατέχονται από αίσθημα εργασιακής ανασφάλειας. Οι κοινωνικο-οικονομικές δυσκολίες και τα υψηλά επίπεδα ανεργίας εντείνουν την αβεβαιότητα και την ανασφάλεια για το μέλλον. Αυτές οι συνθήκες αναγκάζουν τους εργαζόμενους να υπομένουν ανθυγιεινές και βλαβερές καταστάσεις στον χώρο εργασίας, θέτοντας σε κίνδυνο την ψυχική και σωματική τους υγεία. Είναι γεγονός πως οι περισσότεροι κυριεύονται από τον φόβο έκφρασης ανησυχίας ή αναφοράς σε ανώτερα στελέχη, καθώς μπορεί να επιφέρει δυσάρεστες συνέπειες για τους ίδιους. Η πολιτική των εταιρειών συνήθως στοχεύει σε υψηλά πρότυπα απόδοσης και παραγωγικότητας, αδιαφορώντας για την ψυχολογική και σωματική ασφάλεια των εργαζομένων. Αυτές οι συνθήκες επιβαρύνουν την ψυχική υγεία των υπαλλήλων με σωματικές επιπτώσεις και με μακροπρόθεσμες συνέπειες στην επαγγελματική επιτυχία και αποτελεσματικότητα.

Συμπερασματικά, δεδομένου ότι οι επικρατούσες επαγγελματικές συνθήκες και οι εταιρικές στρατηγικές γεννούν φόβο και ανασφάλεια, πρέπει να πραγματοποιηθεί άμεσα μεταρρύθμιση και μεταβολή αυτών των συνθηκών. Οι πρακτικές αλλαγές στην εταιρική δομή, η αναζήτηση ανατροφοδότησης και συζήτησης με εργαζόμενους, η αυτοαξιολόγηση της ηγεσίας, καθώς και η έμφαση στο πνεύμα συνεργατικότητας, μπορούν να βελτιώσουν τα επίπεδα ψυχολογικής ασφάλειας. Είναι υποχρέωση των εργοδοτών η διασφάλιση υγιούς και ασφαλούς περιβάλλοντος, τηρώντας τους κανονισμούς και τη σχετική νομοθεσία. Η έμφαση στη ψυχική υγεία των εργαζομένων και στη διαμόρφωση ανθρωποκεντρικού πλαισίου θα επιφέρει και τη μέγιστη απόδοση και λειτουργικότητα. Ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι αδιαπραγμάτευτος. Η προαγωγή της ψυχικής και σωματικής υγείας στον επαγγελματικό χώρο αποτελεί το πιο κρίσιμο παράγοντα ευημερίας και κοινωνικής προόδου, κάτι που συνεπάγεται την τήρηση των αναγκαίων κανόνων διασφάλισης ποιοτικής εργασίας.

Βιβλιογραφία

Härmä, M., Kecklund, G., & Tucker, P. (2024). Working hours and health – key research topics in the past and future. Scandinavian journal of work, environment & health, 50(4), 233–243. https://doi.org/10.5271/sjweh.4157

Hasin, H., Hanafiah, Y., Johari, A., Jamil, A., Nordin, E., & Hussain, W. S. (2023). The harmful impact of job stress on mental and physical health. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 13(4). https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v13-i4/16655

International Labour Organization. (n.d.). Safety and health at work. International Labour Organization. https://www.ilo.org/topics-and-sectors/safety-and-health-work

United Nations Global Compact. (n.d.). Occupational safety and health. Business & Human Rights Navigator. https://bhr-navigator.unglobalcompact.org/issues/occupational-safety-and-health/