Τι θα με ρωτήσει ο ψυχολόγος στο πρώτο ραντεβού;
Η πρώτη επίσκεψη σε ψυχολόγο μπορεί να προκαλεί αμηχανία ή άγχος, ιδιαίτερα όταν δεν γνωρίζετε τι ακριβώς πρόκειται να συμβεί. Ίσως αναρωτιέστε: «Από πού θα ξεκινήσω;», «Τι πρέπει να του πω;», «Θα με ρωτήσει για την παιδική μου ηλικία;» ή ακόμη και «Κι αν δεν ξέρω τι να απαντήσω;».
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη σειρά ερωτήσεων που ακολουθούν όλοι οι ψυχολόγοι. Η πρώτη συνεδρία, ωστόσο, συνήθως έχει έναν διπλό σκοπό: να κατανοήσει ο ψυχολόγος τι σας έφερε στη θεραπεία και να αρχίσει να διαμορφώνει μια πρώτη κλινική εικόνα, ενώ παράλληλα ξεκινά η συνεργασία μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Η αρχική συνέντευξη μπορεί να περιλαμβάνει τη διερεύνηση του προβλήματος με τα λόγια του ίδιου του θεραπευόμενου, τη συλλογή πληροφοριών για το ιστορικό, τον καθορισμό θεραπευτικών στόχων και τον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων (American Psychological Association [APA], 2023).
Παράλληλα, από την πρώτη κιόλας συνεδρία αρχίζει να διαμορφώνεται η θεραπευτική συμμαχία, δηλαδή η συνεργατική σχέση μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου, η συμφωνία σχετικά με τους στόχους της θεραπείας και η συνεργασία ως προς τα καθήκοντα της θεραπείας. Η θεραπευτική συμμαχία έχει βρεθεί σταθερά να σχετίζεται με την έκβαση της ψυχοθεραπείας σε διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις και πληθυσμούς (Flückiger et al., 2018; Horvath et al., 2011).
«Τι σας έφερε σήμερα εδώ;»
Μία από τις πρώτες ερωτήσεις μπορεί να αφορά τον λόγο για τον οποίο αποφασίσατε να ζητήσετε βοήθεια.
Μπορεί να ακούσετε ερωτήσεις όπως:
«Τι σας έκανε να ζητήσετε βοήθεια αυτή την περίοδο;»
«Τι σας δυσκολεύει περισσότερο αυτή τη στιγμή;»
«Πότε ξεκίνησε αυτό που σας απασχολεί;»
«Γιατί αποφασίσατε να έρθετε τώρα;»
Ο στόχος δεν είναι να δώσετε μια τέλεια ή ολοκληρωμένη περιγραφή. Ο ψυχολόγος προσπαθεί να κατανοήσει ποιο είναι το βασικό σας αίτημα και ποιο πρόβλημα θεωρείτε εσείς ότι χρειάζεται να αντιμετωπιστεί. Η κλινική συνέντευξη είναι μια προσαρμοζόμενη διαδικασία: οι ερωτήσεις μπορεί να αλλάζουν ανάλογα με τις απαντήσεις σας και με τις πληροφορίες που χρειάζεται να διερευνηθούν περαιτέρω (APA, 2018).
Μπορείτε ακόμη και να ξεκινήσετε λέγοντας: «Δεν ξέρω ακριβώς από πού να αρχίσω, αλλά τον τελευταίο καιρό δυσκολεύομαι με…». Αυτό από μόνο του είναι μια απολύτως χρήσιμη αρχή.
«Πώς σας επηρεάζει στην καθημερινότητά σας;»
Ο ψυχολόγος πιθανότατα δεν θα ενδιαφερθεί μόνο για το τι αισθάνεστε, αλλά και για το πώς αυτό που σας απασχολεί επηρεάζει την καθημερινή σας λειτουργικότητα.
Μπορεί να σας ρωτήσει για τον ύπνο, την ενέργεια, τη συγκέντρωση, την εργασία ή τις σπουδές, τις σχέσεις σας, την κοινωνική σας ζωή ή δραστηριότητες που προηγουμένως σας ευχαριστούσαν.
Για παράδειγμα:
«Πώς είναι ο ύπνος σας;»
«Έχει επηρεαστεί η δουλειά ή η σχολή σας;»
«Έχετε απομακρυνθεί από ανθρώπους ή δραστηριότητες;»
«Υπάρχουν πράγματα που αποφεύγετε εξαιτίας αυτού που σας συμβαίνει;»
Η διερεύνηση αυτών των περιοχών βοηθά τον επαγγελματία ψυχικής υγείας να κατανοήσει όχι μόνο την παρουσία ενός συμπτώματος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτό συνδέεται με τη συνολική λειτουργικότητα και τις ανάγκες του ατόμου (APA, 2023).
«Πότε ξεκίνησε και πώς εξελίχθηκε;»
Μπορεί να σας ζητηθεί να περιγράψετε την πορεία του προβλήματος.
Ο ψυχολόγος μπορεί να διερευνήσει εάν εμφανίστηκε ξαφνικά ή σταδιακά, εάν υπήρξε κάποιο σημαντικό γεγονός που προηγήθηκε, πόσο συχνά εμφανίζεται και εάν υπάρχουν περίοδοι κατά τις οποίες η δυσκολία είναι εντονότερη ή ηπιότερη.
Για παράδειγμα:
«Πότε θυμάστε να ξεκίνησε;»
«Υπήρξε κάτι σημαντικό που συνέβη εκείνη την περίοδο;»
«Υπάρχουν συγκεκριμένες καταστάσεις που το επιδεινώνουν;»
«Τι φαίνεται να σας βοηθά, έστω και προσωρινά;»
Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να βοηθήσουν στη διαμόρφωση μιας πρώτης κατανόησης του προβλήματος και στον σχεδιασμό της περαιτέρω αξιολόγησης ή παρέμβασης (APA, 2023).
«Έχετε ξανακάνει ψυχοθεραπεία;»
Είναι πιθανό να σας ρωτήσουν εάν έχετε απευθυνθεί ξανά σε ψυχολόγο ή ψυχίατρο.
Αν ναι, μπορεί να διερευνηθούν στοιχεία όπως η διάρκεια της προηγούμενης θεραπείας, το είδος της παρέμβασης, τι θεωρήσατε ότι σας βοήθησε και τι δεν σας βοήθησε.
Αυτό δεν αποτελεί αξιολόγηση του αν «κάνατε σωστά» ή «λάθος» την προηγούμενη θεραπεία. Η προηγούμενη εμπειρία σας μπορεί να δώσει χρήσιμες πληροφορίες για το τι χρειάζεστε από τη νέα θεραπευτική διαδικασία.
«Τι θα θέλατε να αλλάξει;»
Μια σημαντική περιοχή της πρώτης συνεδρίας αφορά τους στόχους της θεραπείας.
Ο στόχος δεν χρειάζεται να είναι διατυπωμένος με απόλυτη σαφήνεια από την πρώτη ημέρα. Μπορεί να γνωρίζετε απλώς ότι «δεν θέλω να αισθάνομαι έτσι άλλο» ή «θέλω να μπορώ να διαχειρίζομαι καλύτερα το άγχος μου».
Ο ψυχολόγος μπορεί να σας βοηθήσει να μετατρέψετε αυτή τη γενική επιθυμία σε πιο συγκεκριμένους και λειτουργικούς στόχους. Ο καθορισμός θεραπευτικών στόχων αποτελεί μέρος των βασικών λειτουργιών της αρχικής συνέντευξης (APA, 2023).
Παράλληλα, η συμφωνία μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου ως προς τους στόχους και τον τρόπο εργασίας αποτελεί σημαντική διάσταση της θεραπευτικής συμμαχίας (Flückiger et al., 2018).
Για παράδειγμα, αντί για «θέλω να μην αγχώνομαι ποτέ», ένας πιο συγκεκριμένος στόχος μπορεί να είναι «θέλω να μπορώ να διαχειρίζομαι το άγχος μου χωρίς να αποφεύγω καταστάσεις που είναι σημαντικές για μένα».
«Υπάρχει κάτι άλλο που πρέπει να γνωρίζω;»
Μπορεί να ζητηθούν πληροφορίες σχετικά με το ιατρικό και ψυχιατρικό ιστορικό, τυχόν φαρμακευτική αγωγή, προηγούμενες διαγνώσεις ή άλλες υπηρεσίες ψυχικής υγείας που έχετε λάβει.
Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί επίσης να διερευνηθούν σημαντικά γεγονότα ζωής, οικογενειακό ιστορικό, χρήση ουσιών ή άλλοι παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται με το αίτημά σας. Η αρχική συνέντευξη μπορεί να περιλαμβάνει πληροφορίες τόσο για το τρέχον πρόβλημα όσο και για το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό (APA, 2018).
Δεν είναι όλες αυτές οι ερωτήσεις απαραίτητες για κάθε άνθρωπο. Η κλινική συνέντευξη προσαρμόζεται στην περίπτωση και οι ερωτήσεις που θα τεθούν εξαρτώνται από το αίτημα και τις πληροφορίες που προκύπτουν κατά τη διάρκεια της συζήτησης (APA, 2018).
«Θα με ρωτήσει για την παιδική μου ηλικία;»
Ίσως. Αλλά όχι απαραίτητα στην πρώτη συνεδρία και όχι με τον ίδιο τρόπο σε κάθε θεραπεία.
Το αναπτυξιακό και οικογενειακό ιστορικό μπορεί να είναι σημαντικό όταν ο ψυχολόγος προσπαθεί να κατανοήσει την πορεία μιας δυσκολίας, τις συνθήκες μέσα στις οποίες εμφανίστηκε ή παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται με αυτήν. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε ψυχοθεραπεία ξεκινά με μια λεπτομερή αναδρομή στην παιδική ηλικία.
Το τι θα διερευνηθεί εξαρτάται από το αίτημά σας, την κλινική εικόνα και το θεραπευτικό πλαίσιο.
«Μπορεί να με ρωτήσει κάτι που δεν θέλω να απαντήσω;»
Μπορεί να προκύψει μια ερώτηση για την οποία δεν αισθάνεστε ακόμη έτοιμος ή έτοιμη να απαντήσετε. Μπορείτε να το εκφράσετε.
Για παράδειγμα:
«Δεν αισθάνομαι ακόμη έτοιμος/η να μιλήσω γι’ αυτό.»
«Δεν ξέρω πώς να το εξηγήσω.»
«Θα ήθελα να επιστρέψουμε σε αυτό αργότερα.»
Η κλινική συνέντευξη δεν είναι ένα στατικό ερωτηματολόγιο. Είναι μια διαδικασία στην οποία ο επαγγελματίας προσαρμόζει τις ερωτήσεις με βάση τις απαντήσεις του θεραπευόμενου και τις πληροφορίες που χρειάζεται να διευκρινίσει (APA, 2018).
Επομένως, το να εκφράσετε ότι μια ερώτηση σας δυσκολεύει μπορεί να αποτελέσει και αυτό μέρος της θεραπευτικής συζήτησης.
«Κι αν κλάψω ή δεν μπορώ να μιλήσω;»
Δεν χρειάζεται να έχετε οργανώσει από πριν την ιστορία σας ούτε να είστε σε θέση να περιγράψετε με ακρίβεια όλα όσα αισθάνεστε.
Η πρώτη συνεδρία μπορεί να είναι συναισθηματικά φορτισμένη. Μπορεί να συγκινηθείτε, να θυμώσετε, να μπερδευτείτε ή να διαπιστώσετε ότι δυσκολεύεστε να βρείτε τις σωστές λέξεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «αποτυγχάνετε» στη θεραπεία. Η πρώτη συνεδρία είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο αρχίζει να οργανώνεται η συζήτηση γύρω από το αίτημά σας και να διαμορφώνονται οι στόχοι της θεραπείας (APA, 2023).
Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία επισημαίνει επίσης ότι είναι φυσιολογικό να υπάρχει κάποια νευρικότητα στις πρώτες συνεδρίες και ότι ο ψυχολόγος είναι εκπαιδευμένος να καθοδηγεί τη διαδικασία (APA, 2023).
Υπάρχουν και ερωτήσεις που μπορείτε να κάνετε εσείς
Η πρώτη συνεδρία δεν είναι μονόπλευρη διαδικασία. Δεν είναι μόνο ο ψυχολόγος που προσπαθεί να καταλάβει εάν μπορεί να σας βοηθήσει.
Είναι επίσης μια ευκαιρία για εσάς να κατανοήσετε τον τρόπο με τον οποίο εργάζεται ο συγκεκριμένος επαγγελματίας και να εξετάσετε εάν αισθάνεστε ότι μπορείτε να συνεργαστείτε μαζί του. Η APA προτείνει στους ανθρώπους που αναζητούν ψυχοθεραπεία να ρωτούν, μεταξύ άλλων, για την εκπαίδευση, την κλινική εμπειρία και την προσέγγιση του ψυχολόγου (APA, 2023).
Μπορείτε να ρωτήσετε:
«Πώς δουλεύετε συνήθως με αυτό το είδος δυσκολίας;»
«Ποια θεραπευτική προσέγγιση χρησιμοποιείτε;»
«Πώς θα αποφασίσουμε τους στόχους της θεραπείας;»
«Πώς θα παρακολουθούμε αν η θεραπεία με βοηθά;»
«Τι μπορούμε να κάνουμε αν αισθανθώ ότι κάτι στη θεραπεία δεν μου ταιριάζει;»
Αυτή η συνεργασία έχει σημασία. Η θεραπευτική συμμαχία συνδέεται με την έκβαση της ψυχοθεραπείας σε διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις και πληθυσμούς. Σε μετα-ανάλυση 295 ανεξάρτητων μελετών με περισσότερους από 30.000 θεραπευόμενους, η θεραπευτική συμμαχία παρουσίασε σταθερή θετική σχέση με την έκβαση της ψυχοθεραπείας (Flückiger et al., 2018).
Το εύρημα αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι μια καλή σχέση από μόνη της αποτελεί θεραπεία ούτε ότι μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα την έκβαση για ένα συγκεκριμένο άτομο. Η θεραπευτική συμμαχία είναι ένας από τους παράγοντες που σχετίζονται με την πορεία της θεραπείας.
Τι χρειάζεται να προετοιμάσω για το πρώτο ραντεβού;
Δεν χρειάζεται να προετοιμάσετε μια «τέλεια» παρουσίαση της ζωής σας.
Μπορεί, ωστόσο, να σας βοηθήσει να έχετε σκεφτεί τρία πράγματα:
Τι με έκανε να ζητήσω βοήθεια τώρα;
Τι είναι αυτό που με δυσκολεύει περισσότερο στην καθημερινότητά μου;
Τι θα ήθελα να είναι διαφορετικό μετά από κάποιο διάστημα θεραπείας;
Ακόμη και αν δεν μπορείτε να απαντήσετε σε αυτά με σαφήνεια, μπορείτε να τα εξερευνήσετε μαζί με τον ψυχολόγο.
Η πρώτη συνεδρία δεν χρειάζεται να λύσει το πρόβλημα. Στόχος της είναι να αρχίσει να διαμορφώνεται μια κοινή κατανόηση του αιτήματος, να διερευνηθούν οι ανάγκες σας και να συζητηθούν τα επόμενα βήματα (APA, 2023).
Και ίσως το σημαντικότερο: δεν χρειάζεται να ξέρετε από πριν πώς γίνεται η ψυχοθεραπεία για να ξεκινήσετε. Η διαδικασία της πρώτης συνεδρίας είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος αρχίζουν να οργανώνουν από κοινού αυτή τη δουλειά.
Βιβλιογραφία
American Psychological Association. (2018). Intake interview. In APA dictionary of psychology. https://dictionary.apa.org/intake-interview
American Psychological Association. (2023). Initial interview. In APA dictionary of psychology. https://dictionary.apa.org/initial-interview
American Psychological Association. (2023). Understanding psychotherapy and how it works. https://www.apa.org/topics/psychotherapy/understanding
Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172
Horvath, A. O., Del Re, A. C., Flückiger, C., & Symonds, D. (2011). Alliance in individual psychotherapy. Psychotherapy, 48(1), 9–16. https://doi.org/10.1037/a0022186
