Όταν η απειλή δε φαίνεται: Διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση και grooming

Γράφει η Ελίνα Μπανταβάνη

Φαντάσου ότι παιδί σου είναι στο δωμάτιό του. Η πόρτα είναι κλειστή. Ασχολείται με το κινητό του. Δεν ακούγεται τίποτα ανησυχητικό, δεν υπάρχει τίποτα που να μοιάζει επικίνδυνο. Και όμως εκεί μπορεί να ξεκινά συχνά η διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση: αθόρυβα, αργά και χωρίς να μοιάζει καθόλου απειλητική.

Τι είναι η διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση

Ο όρος περιλαμβάνει μια ευρεία γκάμα επιβλαβών συμπεριφορών που πραγματοποιούνται μέσω ψηφιακών μέσων με απώτερο στόχο την κακοποίηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση, στις οποίες συγκαταλέγεται και η διαδικτυακή αποπλάνηση ανηλίκου – grooming (Li et al., 2024).

Η διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση έχει αναδειχθεί σε ένα εκτεταμένο και ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο της ψηφιακής εποχής. Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας δεν έχει προσφέρει μόνο περισσότερες δυνατότητες επικοινωνίας, αλλά έχει ταυτόχρονα διευρύνει και τους τρόπους κακοποίησης και εκμετάλλευσης, επηρεάζοντας δυσανάλογα πληθυσμιακές ομάδες αυξημένης ευαλωτότητας όπως τα παιδιά και οι έφηβοι.

Οι σύγχρονες τεχνολογίες επικοινωνίας, σε συνδυασμό με την ανωνυμία και την παγκόσμια εμβέλεια του διαδικτύου, έχουν δώσει στους δράστες νέα εργαλεία για να ελέγχουν, να απειλούν και να χειραγωγούν τα θύματά τους, συχνά χωρίς άμεσες συνέπειες. Αυτό καθιστά τη διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση όχι μόνο πιο εύκολη, αλλά και πιο δύσκολη να εντοπιστεί εγκαίρως.

Μέσα σε αυτό το σύνθετο και συχνά αόρατο ψηφιακό περιβάλλον, ο ρόλος της οικογένειας γίνεται καθοριστικός. Για τους γονείς, η κατανόηση αυτού του φαινομένου αποτελεί το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα προστασίας: όταν γνωρίζεις πώς δρουν οι θύτες και ποιοι είναι οι κίνδυνοι, τότε είσαι σε θέση να σταθείς πιο σταθερά και πιο ουσιαστικά δίπλα στα παιδιά σου.

Τι είναι το grooming

Όταν άκουσες πρώτη φορά τη λέξη grooming, πιθανώς να μην ήξερες τι σημαίνει. Στην ουσία, grooming είναι η διαδικασία με την οποία ένας ενήλικος (θύτης) αρχίζει να «χτίζει» μια σχέση με ένα παιδί, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία ως μέσο, με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση ή την ανταλλαγή σεξουαλικού περιεχομένου (Collings, 2020). Δεν είναι απλώς επικοινωνία. Είναι μηχανισμός χειραγώγησης εμπιστοσύνης, μυστικότητας και εξάρτησης.

Το grooming είναι μια αργή, μεθοδική διαδικασία. Ο θύτης δεν βιάζεται. Παρατηρεί, διαλέγει, προσαρμόζεται. Δεν εμφανίζεται ως «κακός». Εμφανίζεται ως φίλος, ως κάποιος που καταλαβαίνει, που ακούει, που είναι εκεί. Και το παιδί, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιεί, μπαίνει σε μια σχέση όπου τα όρια θολώνουν.

Το grooming δεν συμβαίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Είναι μια σταδιακή διαδικασία που μοιάζει με ιστορία: μια σχέση που αρχίζει ευχάριστα αλλά καταλήγει επικίνδυνα. Για να μπορέσεις να το αναγνωρίσεις έγκαιρα, χρειάζεται να κατανοήσεις πώς ακριβώς εξελίσσεται. Τα στάδια που τυπικά ακολουθεί ο θύτης είναι έξι και είναι τα ακόλουθα (Ringenberg et al., 2022; Winters & Jeglic, 2016):

• Στόχευση: Αρχίζει σταδιακά και μεθοδευμένα όταν ο θύτης παρατηρεί to παιδί σε διαδικτυακό περιβάλλον (σε διαδικτυακά παιχνίδια, στα κοινωνικά δίκτυα, κοκ) (Wefers et al., 2024). Συνήθως, στοχεύουν παιδιά που φαίνεται να είναι ευάλωτα, που επιζητούν προσοχή ή επιβεβαίωση, παιδιά που δείχνουν σημάδια μοναξιάς ή ελλιπούς γονικού ελέγχου ή ακόμα και παιδιά που φαίνεται να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Το διαδίκτυο, λοιπόν, επιτρέπει στους δράστες να τα βρίσκουν αυτά τα παιδιά εύκολα, μέσα από το προφίλ στα κοινωνικά δίκτυα, μέσα από stories και σχόλια.
• Χτίσιμο σχέσης εμπιστοσύνης: Ο θύτης εργάζεται για να κερδίσει την εμπιστοσύνη του παιδιού. Το παρακολουθεί προσεκτικά για να εντοπίσει ανάγκες, τις επιθυμίες και τις αδυναμίες του και βρίσκει τρόπους να τις ικανοποιήσει, προσφέροντας προσοχή και «στοργή» ή ακόμα και «βοήθεια». Παράλληλα εισάγει στοιχεία μυστικότητας, πείθοντας το παιδί να μην εκμυστηρεύεται πράγματα στους γονείς του προκειμένου να αυξήσει την εξάρτηση από αυτόν. Πολλές φορές αξιοποιεί και τεχνικές όπως το “sadfishing” (o θύτης παρουσιάζεται ως ευάλωτος, μόνος ή «πληγωμένος», ώστε να κινητοποιήσει την ενσυναίσθηση του παιδιού), ωθώντας το παιδί να εκθέτει τα συναισθήματα του διαδικτυακά, καθιστώντας το πιο ευάλωτο στη χειραγώγηση.
•  Ικανοποίηση αναγκών: Το παιδί αρχίζει να βλέπει τον θύτη ως κάποιον που το καταλαβαίνει και το στηρίζει. Δώρα, προσοχή, και συνεχές ενδιαφέρον, κάνουν τον θύτη να φαίνεται απαραίτητος στη ζωή του παιδιού. Αυτό το σταθερό μοτίβο δημιουργεί ένα πλασματικό συναισθηματικό δέσιμο και αυξάνει την εξάρτηση του παιδιού.
•  Απομόνωση: Ο θύτης βρίσκει σιγά-σιγά τρόπους να μείνει μόνος του με το παιδί. Έτσι το παιδί αρχίζει να βλέπει τον θύτη ως τον μοναδικό που το καταλαβαίνει και το φροντίζει, νιώθοντας πιο κοντά του παρά στους γονείς ή τους φίλους του, με αποτέλεσμα να απομακρύνεται συναισθηματικά από το περιβάλλον του.
•  Σεξουαλικοποίηση της σχέσης: Η σχέση που μέχρι τώρα φαινόταν αθώα, αρχίζει να αποκτά σεξουαλική διάσταση. Ο θύτης εκμεταλλεύεται την περιέργεια, την εμπιστοσύνη και τα συναισθήματα του παιδιού, ξεκινώντας με μικρές «αθώες» επαφές ή σεξουαλικές συζητήσεις και σταδιακά προχωρώντας σε πιο σοβαρές μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης.
• Διατήρηση ελέγχου: Ο θύτης θέλοντας να διασφαλίσει ότι το παιδί θα κρατήσει μυστικά όλα όσα έχουν συμβεί, χρησιμοποιεί απειλές και συναισθηματικό εκβιασμό καθώς και δημιουργεί ενοχές: «Αν το πεις στους γονείς σου, θα τους κάνω κακό» ή «Αν το πεις στους γονείς σου, θα καταλάβουν ότι εσύ τα προκάλεσες όλα». Το παιδί παραμένει δέσμιο και εξαρτημένο, ενώ ο κύκλος μπορεί να επιστρέψει στο στάδιο του χτισίματος της εμπιστοσύνης για να ενισχυθεί η χειραγώγηση.

Προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις

Η εμπειρία του grooming δεν τελειώνει τη στιγμή που διακόπτεται η επικοινωνία. Δεν «σβήνει» με ένα μπλοκάρισμα ή με την εξαφάνιση του δράστη από την οθόνη. Αντίθετα, εγγράφεται βαθιά στον ψυχισμό του παιδιού, σαν ανεξίτηλο μελάνι, αφήνοντας αποτυπώματα που συχνά εμφανίζονται πολύ αργότερα. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που έχουν βιώσει διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση παρουσιάζουν αλλαγές στη συμπεριφορά τους που δεν πρέπει να αγνοούνται ή να υποτιμώνται (Finkelhor et al., 2024).

Κάποια παιδιά γίνονται πιο απομονωμένα, μυστικοπαθή, θλιμμένα ή εμφανίζουν καταθλιπτική διάθεση. Άλλα απομακρύνονται ξαφνικά από την οικογένεια ή το φιλικό τους περιβάλλον, δείχνουν διαρκώς κουρασμένα ή παρουσιάζουν ληθαργική συμπεριφορά. Η επιστημονική βιβλιογραφία καταδεικνύει αυξημένα επίπεδα άγχους, ντροπής, διαταραχών ύπνου, έντονης αυτοενοχοποίησης και δυσκολιών στη συναισθηματική ρύθμιση σε παιδιά-θύματα διαδικτυακής σεξουαλικής εκμετάλλευσης (Schmidt et al., 2023). Συχνά, αυτές οι εμπειρίες επηρεάζουν και τις μελλοντικές τους σχέσεις, οδηγώντας σε δυσκολία εμπιστοσύνης και προβλήματα οριοθέτησης στη μεταγενέστερη ζωή τους (Giles et al., 2024).

Παράλληλα, μπορεί να αρχίσουν να λείπουν συχνά από το σχολείο, να εμφανίζουν πτώση στις επιδόσεις τους ή να λαμβάνουν δώρα και χρήματα από άγνωστες πηγές. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, κάποια παιδιά μπορεί να αυτοτραυματίζονται ή να εκφράζουν έντονη ψυχική δυσφορία (Troya et al., 2021). Και εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη πρόκληση για τους γονείς: πολλές από αυτές τις αλλαγές μπορεί εύκολα να αποδοθούν στη φυσιολογική αναστάτωση της εφηβείας και στις ορμονικές μεταβάσεις της ηλικίας. Ωστόσο, η διαφορά βρίσκεται στη διάρκεια, στην ένταση και στη συνολική εικόνα του παιδιού. Όταν οι αλλαγές επιμένουν, βαθαίνουν ή συνοδεύονται από μυστικότητα και απόσυρση, χρειάζονται προσεκτική διερεύνηση και όχι απλή ανοχή.

Η παγίδα του grooming είναι ακριβώς αυτή: όσο πιο προχωρημένη είναι η χειραγώγηση, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για το παιδί να αναγνωρίσει ότι κάτι δεν πάει καλά. Το πιο οδυνηρό στοιχείο είναι ότι πολλά παιδιά δεν βλέπουν τον εαυτό τους ως θύμα. Αντίθετα, νιώθουν συνυπεύθυνα, ντρέπονται ή φοβούνται ότι θα κατηγορηθούν και έτσι σιωπούν τη στιγμή που θα έπρεπε να μιλήσουν (Gámez‐Guadix et al., 2023; Finkelhor et al., 2023).

Τρόποι προστασίας από τη διαδικτυακή σεξουαλική εκμετάλλευση

Για τους γονείς, η παρατήρηση και η επικοινωνία είναι κρίσιμες. Αξιολόγησε προσεκτικά αν οι αλλαγές στο παιδί είναι απλώς αποτέλεσμα των φυσιολογικών αλλαγών της εφηβείας ή αν κρύβουν κάτι πιο σοβαρό. Μίλησε ανοιχτά μαζί του, χωρίς κριτική, ενθάρρυνε το να μοιράζεται τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του και δείξτου ότι είσαι δίπλα του. Η συναισθηματική εγγύτητα αποτελεί μια πολύ σημαντική βάση προστασίας, ωστόσο δεν αρκεί από μόνη της. Για να βοηθήσεις το παιδί σου να ενισχύσει την ασφάλεια του στο ψηφιακό περιβάλλον, μπορείς να λάβεις κάποια πρακτικά μέτρα προστασίας  όπως τα ακόλουθα(Dolev-Cohen et al., 2024):

• Ρύθμισε «τα όρια» του παιδιού στο διαδίκτυο: Ενεργοποίησε τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας για να περιορίσεις τις επαφές του παιδιού με αγνώστους.
• Εκπαίδευσε το παιδί στη διαχείριση ενδεχόμενων κινδύνων: Συζήτησε ανοιχτά για το grooming, την εκμετάλλευση και τους τρόπους που μπορεί να προστατεύεται.
• Ενθάρρυνε την ειλικρίνεια: Βεβαίωσε το παιδί σου ότι μπορεί να σε εμπιστευτεί χωρίς φόβο τιμωρίας για να νιώθει άνετα να μοιραστεί περιστατικά που το προβληματίζουν, ιδιαίτερα σε σχέση με τη διαδικτυακή του δραστηριότητα.
• Μείνε ενημερωμένος/η: Παρακολούθησέ τα ενδιαφέροντα και τις διαδικτυακές συνήθειες του παιδιού, χωρίς να εισβάλλεις στον προσωπικό του χώρο, αλλά δείχνοντας παρουσία και επίβλεψη.

Και να θυμάσαι! Η πιο ισχυρή προστασία δεν είναι η παρακολούθηση. Είναι η σχέση. Τα παιδιά μιλούν όταν νιώθουν ότι δεν θα κατηγορηθούν. Όταν ξέρουν ότι ο γονιός τους μπορεί να αντέξει την αλήθεια χωρίς πανικό ή τιμωρία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εμπιστοσύνης, η ανοιχτή, σταθερή επικοινωνία λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στο grooming. Η πρόληψη επομένως δεν περιορίζεται σε ένα μόνο άξονα. Περιλαμβάνει τόσο εκπαίδευση γύρω από τα όρια, τη συναίνεση, τη διαδικτυακή ασφάλεια, όσο και τη σαφή κατανόηση ότι κανένα μυστικό που προκαλεί φόβο ή ντροπή δεν είναι ασφαλές. Παράλληλα, η έγκαιρη παρατήρηση, η επικοινωνία και η πρόληψη μπορούν να κάνουν τη διαφορά: όσο πιο νωρίς εντοπιστούν αλλαγές ή ύποπτες συμπεριφορές, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα να προστατεύσεις το παιδί σου από τον κίνδυνο (Knipschild et al., 2025).

Κλείνοντας

Το grooming δεν μοιάζει με κακοποίηση. Μοιάζει με φροντίδα που ξεφεύγει. Με σχέση που θολώνει τα όρια. Με κάποιον που «είναι πάντα εκεί» όταν το παιδί νιώθει μόνο. Και ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται η δική σου προσοχή, η δική σου εγρήγορση, η δική σας σύνδεση.

Όταν ο γονιός βλέπει, ακούει και αντέχει, το παιδί δεν μένει μόνο. Κάθε βλέμμα, κάθε ερώτηση, κάθε στιγμή που αφιερώνεις στο να ακούσεις τα συναισθήματα του παιδιού σου, είναι σαν ένα δίχτυ ασφαλείας που το προστατεύει από αθέατους κινδύνους.

Η προστασία δεν είναι απλώς κανόνες ή τεχνολογία. Είναι η καθημερινή σου παρουσία, η ζεστασιά και η εμπιστοσύνη που δείχνεις. Ακόμα και μια σύντομη συζήτηση για το πώς πέρασε τη μέρα του ή ένα «είμαι εδώ για σένα» μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά.

Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: Μείνε δίπλα και αφουγκράσου το παιδί σου. Η ενεργή σου συμμετοχή μπορεί να σπάσει τον κύκλο της χειραγώγησης και να κρατήσει το παιδί σου ασφαλές. Και μην ξεχνάς! Η ενημέρωση και η εγρήγορση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορείς να προσφέρεις για την  ασφάλεια και την ψυχική του υγεία.

Βιβλιογραφία

Collings, S. J. J. (2020). Defining and delimiting grooming in child sexual exploitation. School of Applied Human Sciences, University of KwaZulu-Natal.

Dolev-Cohen, M., Yosef, T., & Meiselles, M. (2024). Parental responses to online sexual grooming events experienced by their teenage children. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 14(5), 1311–1324. https://doi.org/10.3390/ejihpe14050086

Finkelhor, D., Turner, H., & Colburn, D. (2024). The prevalence of child sexual abuse with online sexual abuse added. Child Abuse & Neglect, 149, 106634. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2024.106634

Giles, S., Alison, L., Humann, M., Tejeiro, R., & Rhodes, H. (2024). Estimating the economic burden attributable to online only child sexual abuse offenders: Implications for police strategy. Frontiers in Psychology, 14. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1285132

Gámez‐Guadix, M., Mateos‐Pérez, E., Alcázar, M. A., Martínez‐Bacaicoa, J., & Wachs, S. (2023). Stability of the online grooming victimization of minors: Prevalence and association with shame, guilt, and mental health outcomes over one year. Journal of Adolescence, 95(8), 1715–1724. https://doi.org/10.1002/jad.12240

Knipschild, R., Covers, M., & Bicanic, I. A. E. (2025). From Digital Harm to Recovery: A multidisciplinary framework for first aid after online sexual abuse. European Journal of Psychotraumatology, 16(1). https://doi.org/10.1080/20008066.2025.2465083

Li, J. C. M., Jia, C. X., & Mlyakado, B. P. (2024). Assessing online sexual exploitation among secondary school students in Tanzania from a routine activity theory perspective. Child Abuse & Neglect, 147, 106597. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106597

Ringenberg, T. R., Seigfried-Spellar, K. C., Rayz, J. M., & Rogers, M. K. (2022). A scoping review of child grooming strategies: Pre- and post-internet. Child Abuse & Neglect, 123, 105392. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2021.105392

Schmidt, F., Varese, F., & Bucci, S. (2023). Understanding the prolonged impact of online sexual abuse occurring in childhood. Frontiers in Psychology, 14. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1281996

Troya, M. I., Cully, G., Leahy, D., Cassidy, E., Sadath, A., Nicholson, S., Ramos Costa, A. P., Alberdi-Páramo, Í., Jeffers, A., Shiely, F., & Arensman, E. (2021). Investigating the relationship between childhood sexual abuse, self-harm repetition and suicidal intent: Mixed-methods study. BJPsych Open, 7(4). https://doi.org/10.1192/bjo.2021.962 

Wefers, S., Dieseth, T., George, E., Øverland, I., Jolapara, J., McAree, C., & Findlater, D. (2024). Understanding and deterring online child grooming: A qualitative study. Sexual Offending: Theory, Research, and Prevention, 19. https://doi.org/10.5964/sotrap.13147

Winters, G. M., & Jeglic, E. L. (2016). Stages of sexual grooming: Recognizing potentially predatory behaviors of child molesters. Deviant Behavior, 38(6), 724–733. https://doi.org/10.1080/01639625.2016.1197656