Γιατί επιλέγω πάντα τον λάθος άνθρωπο;

Γιατί ερωτευόμαστε ξανά και ξανά τον «ίδιο» άνθρωπο;

Στην αρχή μιας σχέσης όλα μοιάζουν ιδανικά. Ο σύντροφος φαίνεται να καλύπτει βαθιές ανάγκες, η οικειότητα αναπτύσσεται γρήγορα και τα ελαττώματα είτε δεν φαίνονται είτε ερμηνεύονται με επιείκεια. Ιδιαίτερα όταν έχουν προηγηθεί απογοητευτικές σχέσεις, γεννιέται η βεβαιότητα ότι «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά».

Ωστόσο, όσο περνά ο χρόνος, η ένταση του αρχικού έρωτα μειώνεται — κάτι απολύτως φυσιολογικό από νευροβιολογική και ψυχολογική σκοπιά (Fisher, 2004). Τότε αρχίζουν να εμφανίζονται μοτίβα συμπεριφοράς που σταδιακά μας γίνονται οικεία… ίσως υπερβολικά οικεία. Συναισθηματική απόσταση, ανασφάλεια, έλεγχος, απαξίωση ή ακόμη και μορφές ψυχολογικής βίας.

Και κάπου εκεί γεννιέται το ερώτημα:
«Γιατί επιλέγω πάντα τον λάθος άνθρωπο;»

Η απάντηση δεν βρίσκεται στην «κακή κρίση», αλλά στα μοτίβα σχέσεων.

Τι είναι τα μοτίβα σχέσεων;

Τα μοτίβα σχέσεων είναι επαναλαμβανόμενοι τρόποι με τους οποίους συνδεόμαστε, ερμηνεύουμε και ανεχόμαστε συμπεριφορές μέσα στις συντροφικές μας σχέσεις. Δεν προκύπτουν τυχαία. Διαμορφώνονται σταδιακά, κυρίως μέσα από τις πρώιμες εμπειρίες μας με τους φροντιστές μας (Bowlby, 1969).

Κατά την παιδική ηλικία, δεν μαθαίνουμε μόνο τι είναι «σωστό» και «λάθος». Μαθαίνουμε επίσης:

• πόσο αξίζουμε,
• αν οι ανάγκες μας έχουν χώρο,
• αν η αγάπη είναι σταθερή ή υπό όρους,
• αν η εγγύτητα είναι ασφαλής ή απειλητική.

Αυτές οι εμπειρίες οδηγούν στη διαμόρφωση των εσωτερικών μοντέλων σχέσεων — δηλαδή βαθιά ριζωμένων προσδοκιών για το πώς λειτουργούν οι σχέσεις και τι μπορούμε να περιμένουμε από τους άλλους (Ainsworth et al., 1978).

Η δύναμη του «οικείου», ακόμη κι αν πονάει

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος τείνει να αναζητά το γνώριμο, όχι απαραίτητα το υγιές. Αυτό που έχουμε ξαναζήσει μάς δημιουργεί μια ψευδαίσθηση προβλεψιμότητας και άρα ασφάλειας (Young, Klosko & Weishaar, 2003).

Για παράδειγμα:

• Ένα παιδί που μεγάλωσε σε περιβάλλον έντονης αυστηρότητας ή συναισθηματικής απόστασης μπορεί, ως ενήλικας, να έλκεται από συντρόφους ψυχρούς ή ελεγκτικούς.
• Όχι επειδή «του αρέσει», αλλά επειδή αυτό το μοτίβο είναι οικείο και άρα αναγνωρίσιμο.

Έτσι, ενώ συνειδητά δηλώνουμε ότι «δεν θέλουμε ξανά το ίδιο», ασυνείδητα κατευθυνόμαστε προς παρόμοιες δυναμικές (Hazan & Shaver, 1987).

Πώς η παιδική εμπειρία επηρεάζει τις σχέσεις μας σήμερα

Οι συμπεριφορές που κάποτε μας βοήθησαν να προσαρμοστούμε στο οικογενειακό μας περιβάλλον, συχνά μεταφέρονται αυτούσιες στις ενήλικες σχέσεις. Ένα άτομο που έμαθε, να είναι υπερβολικά υπάκουο, να καταπιέζει ανάγκες για να αποφύγει συγκρούσεις, ή να αναλαμβάνει την ευθύνη για τη συναισθηματική κατάσταση των άλλων, είναι πιθανό να επαναλάβει αυτούς τους ρόλους και στη συντροφική του ζωή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αυταρχική ή απορριπτική συμπεριφορά του συντρόφου ερμηνεύεται ως «δικό μου λάθος», ενισχύοντας φαύλους κύκλους ενοχής και αυτοακύρωσης (Beck, 1995).

Δεν επιλέγεις τον «λάθος» άνθρωπο — επιλέγεις με βάση την τάση σου

Η επανάληψη δεν σημαίνει αποτυχία. Σημαίνει ότι ένα εσωτερικό μοτίβο προσπαθεί να επιβεβαιωθεί. Το κρίσιμο σημείο δεν είναι να αλλάξουμε τους άλλους, αλλά:

• να αναγνωρίσουμε τι μας έλκει,
• να διερευνήσουμε γιατί μας έλκει,
• και να τολμήσουμε να δώσουμε χώρο σε σχέσεις που δεν αναπαράγουν το γνώριμο δράμα, αλλά προσφέρουν σταθερότητα, σεβασμό και συναισθηματική ασφάλεια — ακόμη κι αν αρχικά δεν «μας συγκλονίζουν».

Η έρευνα δείχνει ότι τα μοτίβα σχέσεων μπορούν να αλλάξουν μέσα από επίγνωση, νέες εμπειρίες και ασφαλείς δεσμούς (Mikulincer & Shaver, 2016).

Τι μπορείς να κάνεις διαφορετικά;

• Παρατήρησε όχι μόνο ποιον ερωτεύεσαι, αλλά πώς νιώθεις μέσα στη σχέση.
• Δώσε σημασία στη συνέπεια και όχι μόνο στην ένταση.
• Επίτρεψε στον εαυτό σου να δοκιμάσει το «διαφορετικό», ακόμη κι αν δεν είναι άμεσα οικείο.
• Και, αν χρειάζεται, ζήτησε επαγγελματική υποστήριξη για να χαρτογραφήσεις τα μοτίβα σου με ασφάλεια.

Τελικά…

Δεν επιλέγεις πάντα τον λάθος άνθρωπο. Επιλέγεις αυτόν που ταιριάζει στο παλιό σου μοτίβο. Και τα μοτίβα — ευτυχώς — δεν είναι μοίρα.

Βιβλιογραφία

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.

Beck, A. T. (1995). Cognitive therapy of personality disorders. Guilford Press.

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.

Fisher, H. E. (2004). Why we love: The nature and chemistry of romantic love. Henry Holt and Company.

Hazan, C., & Shaver, P. R. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.3.511

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.

Pietromonaco, P. R., & Beck, L. A. (2015). Adult attachment and physical health. Current Opinion in Psychology, 1, 115–120. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2014.11.004 

Simpson, J. A., & Rholes, W. S. (2017). Adult attachment, stress, and romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 19–24. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.04.006 

Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.