Γιατί δύο ψυχολόγοι μπορεί να χρησιμοποιήσουν διαφορετικά ψυχομετρικά εργαλεία;

Είναι μια από τις πιο συχνές απορίες που έχουν οι άνθρωποι όταν πρόκειται να περάσουν από μια ψυχολογική αξιολόγηση: «Γιατί ένας ψυχολόγος μου χορήγησε ένα συγκεκριμένο τεστ, ενώ κάποιος άλλος χρησιμοποίησε διαφορετικό;» ή «Ποιο από τα δύο είναι το σωστό;»

Η σύντομη απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό ή “καλύτερο” ψυχομετρικό εργαλείο για κάθε περίπτωση. Η επιλογή ενός ψυχομετρικού τεστ βασίζεται στο ερώτημα που καλείται να απαντήσει ο επαγγελματίας, στα χαρακτηριστικά του ατόμου που αξιολογείται και στα επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν τη χρήση του κάθε εργαλείου (American Educational Research Association [AERA] et al., 2014).

Η επιλογή του εργαλείου εξαρτάται από τον σκοπό της αξιολόγησης

Τα ψυχομετρικά εργαλεία δεν χρησιμοποιούνται όλα για τον ίδιο λόγο. Άλλα έχουν σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της προσωπικότητας, άλλα για την ανίχνευση συμπτωμάτων άγχους ή κατάθλιψης, ενώ άλλα χρησιμοποιούνται για τη διερεύνηση συγκεκριμένων νευροαναπτυξιακών ή ψυχικών διαταραχών.

Για παράδειγμα, ένας ψυχολόγος που διερευνά πιθανή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) σε έναν ενήλικα μπορεί να χρησιμοποιήσει το DIVA-5, ενώ ένας επαγγελματίας που χρειάζεται μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της προσωπικότητας και της ψυχοπαθολογίας μπορεί να επιλέξει το MMPI-2. Αντίστοιχα, όταν ο στόχος είναι η εκτίμηση της έντασης των συμπτωμάτων άγχους ή κατάθλιψης, μπορεί να χρησιμοποιηθούν εργαλεία όπως το GAD-7 ή το PHQ-9.

Με άλλα λόγια, το κατάλληλο εργαλείο εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα που χρειάζεται να απαντηθεί και όχι από το ποιο τεστ θεωρείται γενικά «καλύτερο».

Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα για τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται στην ψυχολογική αξιολόγηση, μπορείτε να επισκεφθείτε τη σελίδα Ψυχομετρικά Εργαλεία του Traumahelp.

Διαφορετικά εργαλεία μπορούν να αξιολογούν το ίδιο χαρακτηριστικό

Ακόμη και όταν δύο ψυχολόγοι διερευνούν το ίδιο ζήτημα, είναι πιθανό να επιλέξουν διαφορετικά ψυχομετρικά εργαλεία. Αυτό συμβαίνει επειδή συχνά υπάρχουν περισσότερα από ένα επιστημονικά τεκμηριωμένα μέσα για την αξιολόγηση της ίδιας έννοιας.

Για παράδειγμα, υπάρχουν αρκετές έγκυρες κλίμακες για την αξιολόγηση του άγχους ή της κατάθλιψης. Ορισμένες είναι σύντομες και κατάλληλες για μια αρχική εκτίμηση, ενώ άλλες παρέχουν πιο αναλυτικές πληροφορίες και χρησιμοποιούνται κυρίως σε εξειδικευμένες κλινικές αξιολογήσεις ή σε ερευνητικά πρωτόκολλα. Η επιλογή εξαρτάται από τις ανάγκες της αξιολόγησης, τον διαθέσιμο χρόνο και το επίπεδο λεπτομέρειας που απαιτείται.

Η ηλικία και τα χαρακτηριστικά του εξεταζόμενου παίζουν σημαντικό ρόλο

Ένα ψυχομετρικό εργαλείο που είναι κατάλληλο για έναν ενήλικα μπορεί να μην είναι κατάλληλο για ένα παιδί ή έναν έφηβο. Παρόμοια, ορισμένα εργαλεία έχουν σχεδιαστεί ειδικά για άτομα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ή για συγκεκριμένα κλινικά πλαίσια.

Για τον λόγο αυτό, ο ψυχολόγος λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, η γλώσσα, το ιστορικό του ατόμου και ο λόγος για τον οποίο πραγματοποιείται η αξιολόγηση. Η εξατομίκευση αυτή αποτελεί βασική αρχή της ορθής ψυχομετρικής πρακτικής (AERA et al., 2014).

Η εκπαίδευση και η πιστοποίηση του επαγγελματία επηρεάζουν επίσης την επιλογή

Δεν αρκεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο να είναι επιστημονικά αξιόπιστο. Ο επαγγελματίας πρέπει επίσης να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος στη χορήγηση, τη βαθμολόγηση και την ερμηνεία του.

Ορισμένα εργαλεία απαιτούν εξειδικευμένη εκπαίδευση ή πιστοποίηση πριν χρησιμοποιηθούν στην κλινική πράξη. Επομένως, είναι απολύτως φυσιολογικό δύο ψυχολόγοι να χρησιμοποιούν διαφορετικά εργαλεία, εφόσον και οι δύο βασίζονται σε έγκυρες επιστημονικές μεθόδους και διαθέτουν την απαιτούμενη κατάρτιση.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες δεν επιβάλλουν πάντα ένα μόνο τεστ

Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες σπάνια προτείνουν ένα και μοναδικό ψυχομετρικό εργαλείο για κάθε κατάσταση. Αντίθετα, παρουσιάζουν μια σειρά από αξιόπιστες επιλογές, αφήνοντας στον επαγγελματία την ευθύνη να επιλέξει εκείνη που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες του συγκεκριμένου ανθρώπου και στο πλαίσιο της αξιολόγησης (APA, 2020).

Αυτό σημαίνει ότι δύο ψυχολόγοι μπορούν να ακολουθούν τις ίδιες επιστημονικές αρχές και παρ’ όλα αυτά να χρησιμοποιούν διαφορετικά εργαλεία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάποιος από τους δύο κάνει λάθος.

Ένα τεστ από μόνο του δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση

Ένας ακόμη συχνός μύθος είναι ότι ένα ψυχομετρικό τεστ μπορεί από μόνο του να οδηγήσει σε διάγνωση. Στην πραγματικότητα, τα ψυχομετρικά εργαλεία αποτελούν μέρος της διαδικασίας αξιολόγησης και όχι το μοναδικό της στοιχείο.

Μια ολοκληρωμένη ψυχολογική αξιολόγηση περιλαμβάνει συνήθως την κλινική συνέντευξη, τη λήψη αναλυτικού ιστορικού, την παρατήρηση της συμπεριφοράς και, όταν κρίνεται απαραίτητο, τη χρήση κατάλληλων ψυχομετρικών εργαλείων. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να αξιοποιηθούν πληροφορίες από γονείς, εκπαιδευτικούς ή άλλους επαγγελματίες υγείας, πάντα με τη συγκατάθεση του εξεταζόμενου και σύμφωνα με τις αρχές της δεοντολογίας.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων γίνεται πάντοτε στο πλαίσιο της συνολικής κλινικής εικόνας και όχι με βάση μία μόνο βαθμολογία.

Τι σημαίνει αυτό για εσάς;

Εάν δύο διαφορετικοί ψυχολόγοι χρησιμοποιήσουν διαφορετικά ψυχομετρικά εργαλεία, αυτό δεν αποτελεί ένδειξη ότι κάποιος από τους δύο ακολουθεί λανθασμένη πρακτική. Εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι τα εργαλεία να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένα, κατάλληλα για το ερώτημα της αξιολόγησης και να χορηγούνται και να ερμηνεύονται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία.

Στο Traumahelp, η επιλογή των ψυχομετρικών εργαλείων γίνεται εξατομικευμένα, με βάση τις ανάγκες κάθε αξιολόγησης και σύμφωνα με τις διεθνείς επιστημονικές κατευθυντήριες οδηγίες. Στόχος δεν είναι η απλή χορήγηση ενός τεστ, αλλά η ολοκληρωμένη κατανόηση της κλινικής εικόνας, ώστε να σχεδιαστεί η καταλληλότερη παρέμβαση ή, όταν απαιτείται, να συνταχθεί μια επιστημονικά τεκμηριωμένη έκθεση.

Βιβλιογραφία

American Educational Research Association, American Psychological Association, & National Council on Measurement in Education. (2014). Standards for Educational and Psychological Testing. American Educational Research Association.

American Psychological Association. (2020). Publication Manual of the American Psychological Association (7th ed.). American Psychological Association. (Αναφέρεται για τις γενικές αρχές επιστημονικής τεκμηρίωσης και όχι ως οδηγός ψυχομετρικής αξιολόγησης.)

American Psychological Association. (2017). Ethical Principles of Psychologists and Code of Conduct. https://www.apa.org/ethics/code

Groth-Marnat, G., & Wright, A. J. (2016). Handbook of Psychological Assessment (6th ed.). Wiley.

Meyer, G. J., Finn, S. E., Eyde, L. D., Kay, G. G., Moreland, K. L., Dies, R. R., Eisman, E. J., Kubiszyn, T. W., & Reed, G. M. (2001). Psychological testing and psychological assessment: A review of evidence and issues. American Psychologist, 56(2), 128–165. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.2.128