(+30) 211 218 4311
info@traumahelp.gr

Blog

Το φαινόμενο Barnum: Γιατί οι γενικές περιγραφές προσωπικότητας μάς φαίνονται τόσο προσωπικές;

Το Forer effect, η επιβεβαιωτική προκατάληψη και η κριτική αξιολόγηση των διαδικτυακών τεστ προσωπικότητας.

Έχεις κάνει ποτέ ένα τεστ προσωπικότητας στο διαδίκτυο και έχεις νιώσει ότι οι απαντήσεις του περιγράφουν με εντυπωσιακή ακρίβεια τον χαρακτήρα σου; Έχεις διαβάσει μια περιγραφή που αναφέρει ότι είσαι ευαίσθητος άνθρωπος, αλλά ταυτόχρονα προσπαθείς να δείχνεις δυνατός, ότι επιθυμείς την αποδοχή των άλλων, αλλά χρειάζεσαι και τον προσωπικό σου χώρο, ή ότι διαθέτεις δυνατότητες που δεν έχεις αξιοποιήσει πλήρως;

Εάν αναγνώρισες τον εαυτό σου σε αυτές τις προτάσεις, πιθανότατα δεν είσαι ο μόνος. Τέτοιου είδους περιγραφές έχουν μια ιδιαίτερη ιδιότητα: μοιάζουν εξαιρετικά προσωπικές, παρότι μπορούν να εφαρμοστούν σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων.

Αυτό ακριβώς περιγράφει το φαινόμενο Barnum, γνωστό και ως Forer effect. Πρόκειται για μια γνωστική τάση κατά την οποία οι άνθρωποι αποδίδουν υψηλό βαθμό προσωπικής ακρίβειας σε γενικές, αόριστες ή ευρέως εφαρμόσιμες περιγραφές προσωπικότητας, ιδιαίτερα όταν πιστεύουν ότι αυτές έχουν δημιουργηθεί ειδικά για τους ίδιους (Forer, 1949).

Το φαινόμενο έχει ιδιαίτερη σημασία στη σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα, όπου τα online personality tests, τα σύντομα ψυχολογικά κουίζ και οι αυτοματοποιημένες αναλύσεις προσωπικότητας παρουσιάζονται συχνά ως εργαλεία αυτογνωσίας. Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι απλώς εάν μια περιγραφή μάς εκφράζει. Είναι εάν πράγματι προκύπτει από έγκυρη αξιολόγηση της προσωπικότητάς μας.

Τι είναι το φαινόμενο Barnum;

Ο όρος Barnum effect αποδίδεται στον ψυχολόγο Paul Meehl (1956), ο οποίος χρησιμοποίησε το όνομα του Αμερικανού σόουμαν P. T. Barnum, γνωστού για την ικανότητά του να παρουσιάζει θεάματα που απευθύνονταν σε ένα ευρύ κοινό. Η βασική ιδέα είναι ότι μια περιγραφή μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση της μοναδικότητας, ενώ στην πραγματικότητα περιλαμβάνει χαρακτηριστικά που είναι αρκετά γενικά ώστε να αναγνωρίζονται σε πολλούς ανθρώπους.

Η πειραματική τεκμηρίωση του φαινομένου προηγήθηκε της καθιέρωσης του όρου. Το 1949, ο ψυχολόγος Bertram R. Forer πραγματοποίησε ένα χαρακτηριστικό πείραμα με φοιτητές του. Αρχικά, ζήτησε από τους συμμετέχοντες να συμπληρώσουν ένα τεστ προσωπικότητας. Στη συνέχεια, τους έδωσε μια ατομική περιγραφή προσωπικότητας, υποστηρίζοντας ότι είχε προκύψει από τις απαντήσεις τους. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν πόσο ακριβής θεωρούσαν την περιγραφή, σε μια κλίμακα από το 0 έως το 5.

Το εντυπωσιακό στοιχείο ήταν ότι όλοι είχαν λάβει ακριβώς την ίδια περιγραφή. Ο Forer είχε συγκεντρώσει γενικές διατυπώσεις από αστρολογικά κείμενα και τις είχε συνθέσει σε ένα ενιαίο κείμενο, χωρίς να χρησιμοποιήσει πραγματικά τα ατομικά αποτελέσματα των συμμετεχόντων. Παρά το γεγονός αυτό, η μέση αξιολόγηση ακρίβειας ήταν περίπου 4,26 στα 5 (Forer, 1949).

Το εύρημα ανέδειξε κάτι σημαντικό: η υποκειμενική αίσθηση ότι μια περιγραφή μάς αντιπροσωπεύει δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι η περιγραφή είναι εξατομικευμένη ή επιστημονικά ακριβής.

Γιατί αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας σε γενικές περιγραφές;

Το φαινόμενο Barnum δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι είναι αφελείς ή ότι αδυνατούν να αξιολογήσουν τον εαυτό τους. Αντίθετα, συνδέεται με φυσιολογικές διαδικασίες της ανθρώπινης γνωστικής λειτουργίας, οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε πληροφορίες για τον εαυτό μας. Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν σε αυτή την εντύπωση.

1. Η ασάφεια των περιγραφών

Οι γενικές περιγραφές προσωπικότητας χρησιμοποιούν συχνά διατυπώσεις που αφήνουν μεγάλο περιθώριο ερμηνείας. Για παράδειγμα:

  • «Μερικές φορές είσαι ιδιαίτερα κοινωνικός, ενώ άλλες προτιμάς να απομονώνεσαι».
  • «Επιθυμείς να αναγνωρίζονται οι προσπάθειές σου, αλλά δεν σου αρέσει να βρίσκεσαι διαρκώς στο επίκεντρο».
  • «Διαθέτεις δυνατότητες που δεν έχεις αξιοποιήσει πλήρως».
  • «Έχεις βιώσει απογοητεύσεις στο παρελθόν, οι οποίες εξακολουθούν να επηρεάζουν ορισμένες επιλογές σου».

Οι προτάσεις αυτές δεν είναι απαραίτητα λανθασμένες. Το πρόβλημα είναι ότι δεν περιλαμβάνουν αρκετά συγκεκριμένες πληροφορίες ώστε να μπορούν να διαφοροποιήσουν ουσιαστικά ένα άτομο από ένα άλλο. Όσο περισσότερο χώρο αφήνει μια περιγραφή για προσωπική ερμηνεία, τόσο ευκολότερο γίνεται να εντοπίσουμε σε αυτήν στοιχεία που θεωρούμε αντιπροσωπευτικά του εαυτού μας.

2. Η επιβεβαιωτική προκατάληψη (Confirmation Bias)

Ένας ακόμη σημαντικός μηχανισμός είναι η επιβεβαιωτική προκατάληψη. Πρόκειται για την τάση να αναζητούμε, να ερμηνεύουμε και να θυμόμαστε πληροφορίες με τρόπο που ενισχύει τις ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις ή προσδοκίες μας (Nickerson, 1998). Όταν διαβάζουμε μια περιγραφή προσωπικότητας, ενδέχεται να εστιάζουμε περισσότερο στα σημεία που συμφωνούν με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας και να παραβλέπουμε εκείνα που δεν μας αντιπροσωπεύουν.

Ας υποθέσουμε ότι ένα online τεστ αναφέρει:

«Είσαι ένας άνθρωπος που επιδιώκει τη συναισθηματική σύνδεση, αλλά δυσκολεύεται να εμπιστευτεί τους άλλους. Θέλεις να είσαι ανεξάρτητος, αν και κάποιες φορές χρειάζεσαι την επιβεβαίωση των ανθρώπων που αγαπάς».

Ένας αναγνώστης μπορεί να αναγνωρίσει αμέσως τη δυσκολία εμπιστοσύνης και να θεωρήσει ότι το τεστ τον περιγράφει με ακρίβεια. Μπορεί, αντίθετα, να μη δώσει ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι οι υπόλοιπες διατυπώσεις είναι αρκετά ευρείες ώστε να ισχύουν για πολλούς ανθρώπους. Έτσι, η συνολική αξιολόγηση της περιγραφής μπορεί να επηρεαστεί δυσανάλογα από τα στοιχεία που επιβεβαιώνουν την προσωπική μας αντίληψη.

3. Η ανάγκη για εξατομικευμένη ανατροφοδότηση

Οι πληροφορίες που αφορούν τον εαυτό μας έχουν ιδιαίτερη προσωπική σημασία. Είναι φυσικό να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή σε μια περιγραφή όταν πιστεύουμε ότι έχει δημιουργηθεί ειδικά για εμάς, παρά όταν γνωρίζουμε ότι απευθύνεται σε ένα γενικό κοινό. Στο πείραμα του Forer, η εντύπωση ότι η ανατροφοδότηση βασιζόταν στις ατομικές απαντήσεις των συμμετεχόντων συνέβαλε στην αποδοχή της περιγραφής, παρότι όλοι έλαβαν το ίδιο κείμενο. Η αντίληψη της εξατομίκευσης, επομένως, μπορεί να επηρεάσει την αξιολόγηση της ακρίβειας μιας πληροφορίας. Δεν αρκεί να εξετάζουμε τι αναφέρει μια περιγραφή· χρειάζεται να γνωρίζουμε και πώς παρουσιάζεται στον αποδέκτη της.

4. Η επιλεκτική μνήμη και η αναδρομική επιβεβαίωση

Ένας ακόμη παράγοντας αφορά τον τρόπο με τον οποίο θυμόμαστε τις πληροφορίες. Συχνά συγκρατούμε περισσότερο τα στοιχεία που θεωρούμε σημαντικά ή που συνδέονται με προηγούμενες εμπειρίες μας. Αν μια περιγραφή αναφέρει δέκα χαρακτηριστικά, από τα οποία τα τρία μάς εκφράζουν έντονα, ενδέχεται να θυμόμαστε κυρίως αυτά τα τρία. Με την πάροδο του χρόνου, μάλιστα, μπορεί να ανακαλούμε τη συνολική περιγραφή ως ιδιαίτερα εύστοχη, χωρίς να θυμόμαστε με την ίδια ακρίβεια τα σημεία που δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητά μας. Αυτό μπορεί να ενισχύσει την εντύπωση ότι το τεστ «μας διάβασε» σωστά.

Γιατί οι θετικές περιγραφές είναι πιο πειστικές;

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο του φαινομένου Barnum είναι ότι οι περιγραφές δεν είναι απαραίτητο να είναι αποκλειστικά θετικές για να γίνουν αποδεκτές. Ωστόσο, η θετική διατύπωση και η ευνοϊκή παρουσίαση των χαρακτηριστικών μπορούν να ενισχύσουν την αποδοχή τους. Οι Dickson και Kelly (1985), στην ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας, διαπίστωσαν ότι η αποδοχή των γενικών περιγραφών προσωπικότητας επηρεάζεται, μεταξύ άλλων, από το πόσο σχετικές και ευνοϊκές φαίνονται στον αποδέκτη.

Ας συγκρίνουμε δύο διατυπώσεις:

Περιγραφή Α: «Είσαι ιδιαίτερα ευαίσθητος στις αντιδράσεις των άλλων και κάποιες φορές δυσκολεύεσαι να διαχειριστείς την κριτική».

Περιγραφή Β: «Διαθέτεις αυξημένη συναισθηματική ευαισθησία, η οποία σου επιτρέπει να αντιλαμβάνεσαι λεπτές διαπροσωπικές αποχρώσεις. Παρότι κάποιες φορές επηρεάζεσαι από την κριτική, αυτό συνδέεται με το γεγονός ότι ενδιαφέρεσαι ουσιαστικά για την ποιότητα των σχέσεών σου».

Οι δύο περιγραφές αναφέρονται σε παρόμοια χαρακτηριστικά. Ωστόσο, η δεύτερη παρουσιάζει μια πιθανή δυσκολία ως ένδειξη ενός θετικού χαρακτηριστικού. Αυτή η τεχνική είναι συνηθισμένη σε διαδικτυακά τεστ προσωπικότητας: χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να περιγραφούν ως δυσκολίες επαναδιατυπώνονται με τρόπο που τα καθιστά περισσότερο αποδεκτά και ελκυστικά.

Για παράδειγμα, η αναβλητικότητα μπορεί να παρουσιαστεί ως ανάγκη για προσεκτική επεξεργασία, η αναποφασιστικότητα ως πολυπλοκότητα σκέψης και η ανάγκη επιβεβαίωσης ως ιδιαίτερη ευαισθησία στις διαπροσωπικές σχέσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θετικές ερμηνείες είναι κατ’ ανάγκη λανθασμένες. Σημαίνει, όμως, ότι η ευνοϊκή παρουσίαση ενός χαρακτηριστικού δεν αποτελεί ένδειξη ότι η αξιολόγησή του είναι ακριβής.

Online personality tests: Επιστημονική αξιολόγηση ή ψηφιακή ψυχαγωγία;

Τα τελευταία χρόνια, τα τεστ προσωπικότητας έχουν αποκτήσει σημαντική παρουσία στο διαδίκτυο. Μέσα από ιστοσελίδες, εφαρμογές και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι χρήστες μπορούν να συμπληρώσουν ένα σύντομο ερωτηματολόγιο και να λάβουν μια περιγραφή του χαρακτήρα τους μέσα σε λίγα λεπτά. Ορισμένα τεστ υπόσχονται να αποκαλύψουν:

  • Τον πραγματικό τύπο προσωπικότητάς μας.
  • Τις βαθύτερες συναισθηματικές μας ανάγκες.
  • Τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους.
  • Τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία μας.
  • Την επαγγελματική μας καταλληλότητα.
  • Τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε σε συνθήκες πίεσης.
  • Τις πιθανές δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε στις σχέσεις μας.

Η ευκολία πρόσβασης και η άμεση ανατροφοδότηση μπορούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι πρόκειται για επιστημονικά εργαλεία. Ωστόσο, η παρουσία ερωτήσεων, βαθμολογιών, γραφημάτων και ψυχολογικής ορολογίας δεν αρκεί για να καταστήσει ένα τεστ έγκυρο. Υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε ένα διαδικτυακό κουίζ που δημιουργήθηκε για ψυχαγωγικούς σκοπούς και σε ένα ψυχομετρικό εργαλείο που έχει αναπτυχθεί και αξιολογηθεί με επιστημονικές μεθόδους.

Το γεγονός ότι ένα τεστ είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι αναξιόπιστο. Αντίστοιχα, το γεγονός ότι ένα τεστ παρουσιάζεται ως επιστημονικό δεν σημαίνει ότι διαθέτει τις απαραίτητες ψυχομετρικές ιδιότητες. Ο Johnson (2005), εξετάζοντας τη χρήση διαδικτυακών ερωτηματολογίων προσωπικότητας, ανέδειξε ότι η διαδικτυακή χορήγηση μπορεί να αποτελέσει έγκυρο τρόπο αξιολόγησης, αλλά χρειάζεται να εξετάζονται ζητήματα όπως η προσοχή των συμμετεχόντων, η κατανόηση των ερωτήσεων και η εγκυρότητα των ατομικών απαντήσεων.

Επομένως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν το τεστ πραγματοποιείται online ή διά ζώσης, αλλά εάν το συγκεκριμένο εργαλείο έχει επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.

Διαβάστε περισσότερα για τα ψυχομετρικά εργαλεία στην σύγχρονη αξιολόγηση και τους σκοπούς που εξυπηρετούν.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ακρίβεια, αλλά και η ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα με τα online personality tests είναι ότι συχνά παρουσιάζουν την προσωπικότητα ως ένα σύνολο από σταθερές και απόλυτες κατηγορίες. Ένας χρήστης μπορεί, για παράδειγμα, να ενημερωθεί ότι ανήκει στον τύπο «The Empath», «The Introvert», «The Overthinker» ή «The People Pleaser» και να αρχίσει να ερμηνεύει τις συμπεριφορές του μέσα από αυτή την κατηγορία.

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν μια περιγραφή που αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως γενική ένδειξη αυτοπαρατήρησης μετατρέπεται σε σταθερό συμπέρασμα για την ταυτότητα του ατόμου. Η προσωπικότητα, ωστόσο, δεν εξαντλείται σε μια ετικέτα. Τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας αποτελούν διαστάσεις στις οποίες οι άνθρωποι εμφανίζουν διαφορετικά επίπεδα, ενώ η εκδήλωσή τους μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με το περιβάλλον, τις συνθήκες και τις απαιτήσεις μιας κατάστασης.

Για παράδειγμα, το γεγονός ότι κάποιος προτιμά την απομόνωση μετά από μια απαιτητική ημέρα δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί εσωστρεφής. Αντίστοιχα, το γεγονός ότι κάποιος δυσκολεύεται να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του σε μια συγκεκριμένη σχέση δεν αποδεικνύει ότι διαθέτει ένα γενικευμένο μοτίβο παθητικότητας. Χρειάζεται να διακρίνουμε τη μεμονωμένη συμπεριφορά από το ευρύτερο και σχετικά σταθερό μοτίβο συμπεριφοράς. Αυτή η διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι απλουστευτικές κατηγοριοποιήσεις μπορούν να περιορίσουν την κατανόηση του εαυτού μας αντί να την ενισχύσουν.

Όταν η ετικέτα γίνεται μέρος της αυτοεικόνας

Η αποδοχή μιας γενικής περιγραφής μπορεί να έχει συνέπειες πέρα από την προσωρινή ικανοποίηση ότι ένα τεστ μάς περιέγραψε σωστά. Όταν ένα άτομο υιοθετεί μια συγκεκριμένη ετικέτα, ενδέχεται να αρχίσει να ερμηνεύει μεταγενέστερες εμπειρίες μέσα από αυτήν.

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος διαβάζει σε ένα τεστ ότι είναι «άνθρωπος που φοβάται την εγκατάλειψη». Από εκείνο το σημείο και έπειτα, μπορεί να αρχίσει να ερμηνεύει μια καθυστερημένη απάντηση σε ένα μήνυμα, μια διαφωνία ή μια προσωρινή απόσταση σε μια σχέση ως επιβεβαίωση αυτού του χαρακτηρισμού. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη δυσκολία δεν υπάρχει. Σημαίνει ότι η αρχική ετικέτα μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο το άτομο παρατηρεί και ερμηνεύει τις εμπειρίες του. Η επιβεβαιωτική προκατάληψη μπορεί έτσι να συμβάλει στη διατήρηση μιας αυτοαντίληψης, ακόμη και όταν τα διαθέσιμα δεδομένα είναι πιο σύνθετα ή αντιφατικά (Nickerson, 1998).

Εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική διάκριση: άλλο είναι να χρησιμοποιούμε μια πληροφορία ως αφορμή για αυτοπαρατήρηση και άλλο να τη μετατρέπουμε σε οριστικό συμπέρασμα για την προσωπικότητά μας. Μια περιγραφή μπορεί να μας οδηγήσει σε χρήσιμα ερωτήματα, αλλά δεν θα πρέπει να υποκαθιστά την κριτική αξιολόγηση των πραγματικών εμπειριών μας.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε από το φαινόμενο Barnum;

Η κριτική αντιμετώπιση των online personality tests δεν απαιτεί να απορρίψουμε κάθε μορφή αυτοαξιολόγησης. Απαιτεί να εξετάζουμε με μεγαλύτερη προσοχή τις πληροφορίες που λαμβάνουμε. Ορισμένες πρακτικές μπορούν να μας βοηθήσουν:

1. Αναρωτήσου εάν η περιγραφή είναι πραγματικά εξατομικευμένη. Θα μπορούσε η ίδια πρόταση να περιγράφει έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων; Εάν ναι, είναι πιθανό να πρόκειται για μια γενική διατύπωση και όχι για ένα ειδικό εύρημα σχετικά με την προσωπικότητά σου.

2. Αναζήτησε και τα στοιχεία που δεν συμφωνούν με την περιγραφή. Αντί να εστιάζεις αποκλειστικά σε όσα φαίνονται σωστά, εξέτασε και όσα δεν ανταποκρίνονται στην εμπειρία σου. Η αξιολόγηση χρειάζεται να περιλαμβάνει τόσο τα επιβεβαιωτικά όσο και τα αντικρουόμενα δεδομένα.

3. Ζήτησε συγκεκριμένα παραδείγματα από την καθημερινότητά σου. Εάν ένα τεστ αναφέρει ότι δυσκολεύεσαι να θέτεις όρια, αναρωτήσου σε ποιες περιστάσεις συμβαίνει αυτό, πόσο συχνά εμφανίζεται και εάν αποτελεί σταθερό μοτίβο ή αντίδραση σε συγκεκριμένες συνθήκες.

4. Έλεγξε την επιστημονική προέλευση του εργαλείου. Αναζήτησε πληροφορίες για τον δημιουργό, τη θεωρητική βάση, τις μελέτες αξιοπιστίας και εγκυρότητας και τον πληθυσμό στον οποίο έχει δοκιμαστεί.

5. Μην αντιμετωπίζεις τις κατηγορίες ως ορισμούς της ταυτότητάς σου. Ένα αποτέλεσμα μπορεί να προσφέρει μια πιθανή οπτική για τον εαυτό σου. Δεν αποτελεί, όμως, πλήρη περιγραφή της προσωπικότητάς σου ούτε καθορίζει τις μελλοντικές σου επιλογές.

6. Μην χρησιμοποιείς ένα διαδικτυακό κουίζ ως υποκατάστατο ψυχολογικής αξιολόγησης. Εάν υπάρχουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη συναισθηματική λειτουργία, τη συμπεριφορά ή τις διαπροσωπικές δυσκολίες σου, η αξιολόγηση χρειάζεται να πραγματοποιείται με κατάλληλα επιστημονικά εργαλεία και από εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Η πραγματική αυτογνωσία δεν προκύπτει από μια περιγραφή που μας κολακεύει

Το φαινόμενο Barnum αναδεικνύει ένα ενδιαφέρον παράδοξο της ανθρώπινης αντίληψης: μπορούμε να αισθανθούμε ότι κάποιος μας κατανοεί σε βάθος, ακόμη και όταν οι πληροφορίες που διαθέτει για εμάς είναι ελάχιστες. Αυτό συμβαίνει επειδή η αίσθηση προσωπικής αναγνώρισης δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την πραγματική εξατομίκευση μιας αξιολόγησης.

Η αυτογνωσία δεν προκύπτει απλώς από την αναγνώριση ορισμένων χαρακτηρισμών σε μια περιγραφή. Απαιτεί παρατήρηση, αναστοχασμό, εξέταση αντιφατικών πληροφοριών και κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούμε σε διαφορετικές συνθήκες. Ένα τεστ προσωπικότητας μπορεί να αποτελέσει μια ενδιαφέρουσα αφορμή για να αναρωτηθούμε σχετικά με τον εαυτό μας. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τη συστηματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση.

Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα διαβάσεις ένα αποτέλεσμα που μοιάζει να σε περιγράφει με εντυπωσιακή ακρίβεια, αξίζει να κάνεις μια διαφορετική ερώτηση:

«Αυτή η περιγραφή γνωρίζει πραγματικά κάτι συγκεκριμένο για εμένα ή απλώς αναγνωρίζω σε αυτήν κάτι που θα μπορούσε να ισχύει για πολλούς ανθρώπους;»

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο απαντήσεις είναι και η διαφορά ανάμεσα στην αίσθηση της αυτογνωσίας και στην ουσιαστική κατανόηση του εαυτού μας.

Βιβλιογραφία 

Beins, B. C. (2010). Barnum effect. In I. B. Weiner & W. E. Craighead (Eds.), The Corsini encyclopedia of psychology. Wiley. https://doi.org/10.1002/9780470479216.corpsy0108

Dickson, D. H., & Kelly, I. W. (1985). The “Barnum effect” in personality assessment: A review of the literature. Psychological Reports, 57(2), 367–382. https://doi.org/10.2466/pr0.1985.57.2.367

Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation: A classroom demonstration of gullibility. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118–123. https://doi.org/10.1037/h0059240

Johnson, J. A. (2005). Ascertaining the validity of individual protocols from Web-based personality inventories. Journal of Research in Personality, 39(1), 103–129. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2004.09.009

Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2(2), 175–220. https://doi.org/10.1037/1089-2680.2.2.175