Ψυχική υγεία και καλοκαίρι: Οδηγός επιβίωσης από τη ψηφιακή υπερπληροφόρηση

Γράφει η Αντιγόνη Κολιού

Η θερινή περίοδος είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την ανάπαυση και τη σωματική και ψυχική αποφόρτιση. Εν τούτοις, στη σύγχρονη εποχή, η περίοδος των καλοκαιρινών διακοπών χαρακτηρίζεται από υπερσυνδεσιμότητα και ψηφιακή υπερπληροφόρηση. Παρατηρείται διαρκής ανάγκη παρουσίας στα social media με ταυτόχρονη υπερέκθεση και προβολή της προσωπικής ζωής. Η αποχή από κάθε άλλη δραστηριότητα στρέφει το άτομο προς τα μέσα δικτύωσης και αυτό έχει ως απόρροια την αύξηση διαδικτυακού στρες. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση στη ροή δεδομένων και ειδοποιήσεων με την ταυτόχρονη προβολή της “ιδανικής” ζωής των social media, παρεμποδίζουν την λειτουργικότητα του νευρικού συστήματος και δεν επιτρέπουν την ανάπαυση και την ψυχική ηρεμία. Η ατέρμονη έκθεση σε κατασκευασμένες εικόνες ευδαιμονίας, διαστρεβλώνει την αντίληψη της πραγματικότητας, απομακρύνοντας μας από την ουσία της καθημερινότητας. Για αυτό το λόγο, είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη κάποιες οδηγίες για την άμεση αποφόρτιση και επίτευξη ψηφιακής αποτοξίνωσης.

Αρχικά, υπό το νευροβιολογικό πρίσμα, κάθε νέα ειδοποίηση, like ή αντίδραση, προκαλεί έκκριση ντοπαμίνης στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Αυτό σταδιακά επιφέρει εθισμό και έτσι διαρκώς ο εγκέφαλος επιζητεί το συγκεκριμένο ερέθισμα.Αυτό συνδέεται και με το φαινόμενο FOMO, (fear of missing out), δηλαδή τον φόβο μήπως χάσουμε κάτι σημαντικό. Έτσι προκαλείται ψυχολογική πίεση, μετατρέποντας την καλοκαιρινή χαλάρωση σε πεδίο εκτόξευσης άγχους. Επίσης, είναι πλέον καθημερινό φαινόμενο αυτό του  “doomscrolling” και ιδιαίτερα στις διακοπές, η διαρκής ροή των ειδήσεων και αναρτήσεων, επιζητούν τη παρακολούθηση και προσοχή μας, αυξάνοντας τα επίπεδα της κορτιζόλης και του στρες, διακόπτοντας τον ουσιαστικό χαρακτήρα των διακοπών.

Παράλληλα, ο εγκέφαλος εξαντλείται από το συνεχόμενο φιλτράρισμα ανούσιων εικόνων και πληροφοριών, με αποτέλεσμα την πνευματική κόπωση και εξάντληση. Ακόμη, τα social media κατακλύζονται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού από εξιδανικευμένες εικόνες διακοπών, όπου κυριαρχεί ο υλισμός, ο πλούτος με ανεξέλεγκτη τάση επίδειξης και προώθησης των “τέλειων” διακοπών. Αυτή η ψευδαίσθηση ευημερίας, παραπλανά και πυροδοτεί αισθήματα ανεπάρκειας και αξιοσημείωτης ψυχικής δυσφορίας, καθώς το άτομο παγιδεύεται στο φαινόμενο κοινωνικής σύγκρισης. Για αυτούς τους λόγους, καθίσταται αναγκαία η λήψη μέτρων για άμεση αποφόρτιση και ψυχική αποκατάσταση.

Μπορεί η ολική και πλήρης αποσύνδεση να μην είναι εφικτή. Ωστόσο, είναι σημαντική μετάβαση στη ψηφιακή συνειδητότητα. Η στρατηγική της προγραμματισμένης αποσύνδεσης, με οριοθέτηση προγράμματος για τη χρήση των social media, είναι μια ωφέλιμη εναλλακτική λύση. Ο ορισμός δύο ωρών την ημέρα για διαδικτυακή σύνδεση, θα έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των επιπέδων ξεκούρασης και μείωση κατακερματισμού της προσοχής και του πολύτιμου χρόνου. Επιπλέον, είναι απαραίτητο το φιλτράρισμα και ο έλεγχος των μηνυμάτων και ειδοποιήσεων. Ο διαχωρισμός και η απενεργοποίηση τοξικών ειδοποιήσεων, θα ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο πρόκλησης στρες και αρνητικών συναισθημάτων. Είναι εξίσου χρήσιμο να εστιάσουμε στο “τώρα”, στο περιβάλλον και τη φύση γύρω μας, με απόσυρση από την εικονική ζωή των μέσων δικτύωσης.

Η επικέντρωση σε άλλες ωφέλιμες δραστηριότητες θα αποσπάσει την προσοχή από το διαδίκτυο και την πηγαία τάση δημοσίευσης και κοινοποίησης προσωπικών μας στιγμών.Η κατανόηση του τι είναι πιο σημαντικό και η απενοχοποίηση της αδράνειας, συμβάλλουν στην πραγματική ανακούφιση και ψυχική ευφορία. Τέλος, η κοινοποίηση της ζωής μας μέσω των stories σε πραγματικό χρόνο, στερεί την ψυχική ηρεμία και μας συνδέει με ένα διαρκές άγχος παρακολούθησης και ενημέρωσης του διαδικτυακού κοινού. Είναι αναγκαία η αντικατάσταση αυτής της συνήθειας με δημοσίευση και κοινοποίηση αναρτήσεων μετά το πέρας των διακοπών, χωρίς τον φόβο επιρροής ή διατάραξης της διάθεσης. Η αξία της στιγμής έγκειται στην αυθεντική βίωσή της και όχι στη ψηφιακή της κοινοποίηση.

Συνοπτικά, όπως προκύπτει από τα προαναφερόμενα, η περίοδος καλοκαιρινών διακοπών συνδέεται με ανάγκη διαρκούς έκθεσης και διαδικτυακής αλληλεπίδρασης. Όμως, η ψηφιακή υπερπληροφόρηση λειτουργεί απλά ως θόρυβος που διαταράσσει τη λειτουργικότητα του ατόμου, καθιστώντας τον δέσμιο μιας εικονικής πραγματικότητας. Είναι ζωτικής σημασίας η ιεράρχηση της παρούσας συνθήκης και εμπειρίας, έναντι της ανάγκης για διαρκή διαδικτυακή προβολή στον “γυάλινο” κόσμο των social media. Είναι επιτακτική ανάγκη η συνειδητοποίηση της αξίας των διακοπών και των πλεονεκτημάτων της μερικής και ελεγχόμενης αποσύνδεσής μας.Τα συνειδητά όρια στη  χρήση των μέσων, με το φιλτράρισμα και την ποιοτική μας ενασχόληση με αυτά θα μετατρέψουν τις διακοπές από μια αγχώδη συνθήκη σε μια ουσιαστική ψυχική και πνευματική ανάπαυση με ταυτόχρονο εφοδιασμό ενέργειας για μια λειτουργική επάνοδο.

Βιβλιογραφία

Hanley, S. M., Watt, S. E., & Coventry, W. (2019). Taking a break: The effect of taking a vacation from Facebook and Instagram on subjective well-being. PloS one, 14(6), e0217743. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0217743

Huang, Y., Qian, L., & Tu, H. (2025). When social media exposure backfires on travel: The role of social media–induced travel anxiety. Tourism Management, 110, 105163. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2025.105163