Ψυχολογική αποσιώπηση – ο μηχανισμός πίσω από την τοξική θετικότητα

Γράφει η Αντιγόνη Κολιού 

Σήμερα, τόσο στα social media, όσο και στην καθημερινή ζωή, βομβαρδιζόμαστε με μηνύματα αδιάκοπης καταναγκαστικής αισιοδοξίας, που δεν λειτουργεί ως πηγή θετικότητας, αλλά ως ένα είδος συναισθηματικής καταπίεσης. Μηνύματα “θετικότητας” και αποσιώπησης αρνητικών βιωμάτων, κατακλύζουν την οθόνη μας. Η τοξική θετικότητα δεν αφορά την αισιοδοξία αυτή καθ’ αυτή, αλλά  μια πιεστική συνθήκη, κατά την οποία οι άνθρωποι πρέπει να βρίσκονται διαρκώς υποχρεωτικά σε μια αισιόδοξη διάθεση, ανεξάρτητα από τα πραγματικά συναισθήματα και τις εμπειρίες τους. Επιβάλλεται μια βίαιη αυτολογοκρισία στα συναισθήματα, μετατρέποντάς τα σε δείγματα προσωπικής αποτυχίας. Τα αρνητικά συναισθήματα αντιμετωπίζονται ως εμπόδια και συναισθηματικά βάρη, που πρέπει άμεσα να καταρριφθούν, χωρίς να κατανοηθούν.

Με αυτόν τον τρόπο, η τοξική θετικότητα διδάσκει, πως τα αρνητικά συναισθήματα πρέπει να ωθούνται στο παρασκήνιο, όπου εκεί σιωπηλά αρχίζουν και διαμορφώνουν τα επίπεδα κορτιζόλης και κατ’ επέκταση του στρες και της θλίψης. Η πραγματικότητα είναι πως τα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται όταν αγνοούνται. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί ως συναισθηματική καταστολή και αποσιώπηση. Η αληθινή αυτοβελτίωση όμως, δεν έγκειται σε μια απλή επιβολή θετικής σκέψης, αλλά στην συνειδητή αναγνώριση, αποδοχή και ορθολογική διαχείριση του συναισθηματικού μας κόσμου.

Αρχικά, όταν οι άνθρωποι επιχειρούν να καταστείλουν τα αρνητικά συναισθήματα τους, αντί να τα αναγνωρίσουν, το σώμα μπαίνει σε εγρήγορση, σε αυξημένο στρες και μειωμένη συναισθηματική διαύγεια. Αυτό με την πάροδο του χρόνου συνδέεται με υψηλότερο άγχος και μειωμένη ψυχική ανθεκτικότητα. Εάν η καταναγκαστική θετικότητα επισπεύδει την διαχείριση συναισθημάτων, παραγκωνίζοντας τα, οι ρυθμιστικές λειτουργίες του εγκεφάλου διαταράσσονται ή επιβραδύνονται. Το εν λόγω φαινόμενο εμφανίζεται και με το μοτίβο συναισθηματικής απόρριψης. Ένα επώδυνο συναίσθημα, όπως το προκύπτον από μια απώλεια ή αποτυχία, δεν εκφράζεται εύκολα και ανακατευθύνεται προς εσωτερικές διόδους διαφυγής. Το μη επεξεργασμένο συναίσθημα, αναζητά τρόπο εκτόνωσης, οδηγώντας σε εσωτερικευμένο θυμό. Μια άλλη γνωστή μέθοδος συναισθηματικής αποσιώπησης, είναι η υπεραπλούστευση. Συνθέτες συναισθηματικές εμπειρίες, υπεραπλουστεύονται και συμπιέζονται σε φράσεις όπως “μείνε δυνατός..” ή “μην το πολυσκέφτεσαι..” που στην πραγματικότητα καταπιέζουν το βίωμα του συναισθήματος.

Είναι κοινό γνώρισμα της τοξικής θετικότητας η αποφυγή, ως ένας ψυχολογικός μηχανισμός άμυνας. Η θετικότητα γίνεται ο μονόδρομος για αντιμετώπιση της δυσφορίας, παραμερίζοντας τη σοβαρότητα της κατανόησης και αντιμετώπισης του συναισθήματος. Παρατηρείται βιασύνη να κατατροπωθεί η θλίψη, να συγκαλυφθούν αρνητικά συναισθήματα και να επέλθει άμεσα χαρά και ανακούφιση. Αυτή η τακτική, απλά καθυστερεί τη διαδικασία επίλυσης των προβλημάτων, καθώς βαθύτερα συναισθήματα «αλληλομάχονται» εσωτερικά και εκδηλώνονται με ψυχικό και σωματικό πόνο. Ακόμη, στη σύγχρονη περίοδο, κυριαρχούν μηνύματα αλλαγής ζωής, αυτοβελτίωσης, άμεσης απόκτησης θετικής στάσης ζωής, επηρεάζοντας άμεσα και βαθύτατα την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων. Όποιος βιώνει θλίψη και πόνο, αισθάνεται μειονεκτικά και κοινωνικά αποκλεισμένος. Όταν οι προσπάθειές του για αντιμετώπιση του ψυχικού πόνου αποτυγχάνουν, αισθάνεται ακόμη πιο επιβαρυμένος και αποτυχημένος.

Τα θετικά μηνύματα των social media, συχνά αποτελούν απλές δημόσιες εκδηλώσεις χαράς και όχι πραγματική υγιή, αισιοδοξία και θετικότητα. Αυτή η διαρκής προσπάθεια διατήρησης της χαράς και της εφορίας οδηγεί σε συναισθηματική εξάντληση. Τα καταπιεσμένα συναισθήματα δεν εξασθενούν «ήσυχα», αλλά παραμένουν ενεργά σε κατάσταση «συναγερμού» και επανεμφανίζονται διογκωμένα με κάθε νέο ερέθισμα και επακόλουθο γεγονός. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται από διαχρονικές μελέτες, όπου η συναισθηματική καταστολή σε κάποια άτομα, οδήγησε σε ενεργοποίηση του στρες και βραδύτερη ανοσολογική ανάρρωση σε σχέση με αυτούς που διαχειρίζονταν με ασφάλεια τα συναισθήματά τους.

Εν κατακλείδι, είναι σημαντικό να διακρίνουμε την τοξική θετικότητα από την υγιή, αισιόδοξη οπτική της ζωής. Ουσιαστικά είναι πιο υγιές να γίνεται αναγνώριση της πρόκλησης και του αρνητικού συναισθήματος, επεξεργασία και διαχείριση με  αισιοδοξία και ελπίδα. Η επιβεβλημένη χαρά και παραμέληση των συναισθημάτων, θα επιφέρει βαθύτερους συναισθηματικούς κραδασμούς. Η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται με την επιδέξια διαχείριση άγχους και αρνητικότητας, μέσα από πρακτικές ενσυνειδητότητας, με ψυχοθεραπευτική υποστήριξη και φυσικά με αποδοχή και υγιή εκδήλωσή βιωμάτων.

Η καλλιέργεια μιας θετικής νοοτροπίας και η συνεχής αυτοβελτίωση, αποκτούν ουσιαστική αξία, όταν πλαισιώνονται από συνειδητή διαχείριση συναισθημάτων. Η υιοθέτηση θετικού προσανατολισμού ζωής, ενισχύει τη προσωπική μας ανάπτυξη, υπό την προϋπόθεση ότι συνοδεύεται από επαρκή συναισθηματική νοημοσύνη. Ο κύριος στόχος πρέπει να είναι η φυσιολογική διαχείριση των συναισθημάτων χωρίς κοινωνικές πιέσεις ή άλλους εξωτερικούς παράγοντες. Τα συναισθήματα δεν πρέπει να συγκαλύπτονται και να αυτολογοκρίνονται, αλλά να βιώνονται τη σωστή στιγμή. Είναι απαραίτητη η υγιής συναισθηματική επεξεργασία και ενίσχυση ψυχολογικής ευεξίας και απόκτησης αληθινής βαθύτερης θετικότητας.

Βιβλιογραφία

Cherry, K. (2026, August 7). Why toxic positivity can be harmful: It’s not always helpful to look on the bright side. Verywell Mind. https://www.verywellmind.com/what-is-toxic-positivity-5093958

Sonia. (2025). The dark side of positivity: How toxic positivity contributes to emotional suppression and mental health struggles. International Journal of Indian Psychology, 13(2). https://doi.org/10.25215/1302.104

Dixon, L. (2024, May 27). What makes ‘toxic positivity’ different from a healthy attitude. Psyche. https://psyche.co/ideas/what-makes-toxic-positivity-different-from-a-healthy-attitude