Αυτοβελτίωση και Ψυχοθεραπεία: το «κλειδί» για την ψυχική υγεία
Γράφει η Αντιγόνη Κολιού
Ο τομέας της αυτοβελτίωσης έχει αποκτήσει ιδιαίτερα ανοδική τάση στη σύγχρονη περίοδο, καθώς οι αυξημένες απαιτήσεις της καθημερινότητας, το ανεξέλεγκτο άγχος και η αύξηση των ψυχικών διαταραχών οδηγούν πολλούς ανθρώπους στην αναζήτηση δεξιοτήτων θετικότερης διαχείρισης της απαιτητικής πραγματικότητας.
Η αυτοβελτίωση αφορά την επιθυμία του ατόμου για αυτοπροστασία και προαγωγή της συναισθηματικής αυτοαξίας και ανθεκτικότητας. Το coaching ή αλλιώς προπονητική ζωής που βασίζεται σε αρχές της συμβουλευτικής, συντελεί μέσω των εργαλείων του στην καθοδήγηση και ψυχική ενδυνάμωση των ανθρώπων και προσφέρει ισχυρό κίνητρο για αυτοαναβάθμιση. Οι συχνότεροι λόγοι που οδηγούν στην αναζήτηση αυτοενδυνάμωσης είναι κάποια απώλεια ή κάποιο ψυχικό τραύμα, τα οποία προκαλούν συναισθηματική δυσφορία και μια γενικότερη αίσθηση αδυναμίας και απογοήτευσης. Η διαδικασία διαχείρισης του ψυχικού τραύματος μέσω της αυτοβελτίωσης, περιλαμβάνει τη συνειδητοποίηση προσωπικών δυνατοτήτων, την αναζήτηση εσωτερικής δύναμης και την υιοθέτηση ενός θετικότερου τρόπου ζωής. Ωστόσο, είναι σημαντικό να μη συγχέονται οι όροι της ψυχοθεραπείας και της αυτοβελτίωσης ή coaching, καθώς και οι δύο έχουν επίκεντρο την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση, όμως, πρόκειται για διαφορετικές επιστημονικές διαδικασίες με διαφορετική μεθοδολογία και στοχοθεσία και λειτουργούν συμπληρωματικά για την επίτευξη του τελικού σκοπού.
Η ανοδική τάση των προγραμμάτων αυτοβελτίωσης, οφείλεται αρχικά σε προσωπικούς λόγους αναζήτησης αυτοσκοπού και κινήτρων για δράση. Οι άνθρωποι επιδιώκουν τον επαναπροσδιορισμό των στόχων τους και στη συνέχεια την ανάπτυξη ενός «σχεδίου» δράσης. Η ψυχική ανθεκτικότητα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες για την προσφυγή σε μεθόδους αυτοβελτίωσης και αυτό γιατί οι αγχώδεις διαταραχές ενισχύουν την ανάγκη για προστασία της ψυχικής υγείας. Η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης και της ενσυναίσθησης συμβάλλουν στην καλύτερη διαχείριση του στρες και των συναισθηματικών προκλήσεων. Ακόμη, στα πλαίσια της αυτοβελτίωσης, οι άνθρωποι που βιώνουν σημαντικές κρίσεις ή αλλαγές και βρίσκονται σε συναισθηματικά διλήμματα, αναπτύσσουν δεξιότητες για ευκολότερη διαχείριση των αποφάσεών τους μέσα από μια θετικότερη οπτική.
Ένας ακόμη λόγος που η αυτοβελτίωση ελκύει και εμπνέει τις περισσότερους ανθρώπους, είναι η ευκολία πρόσβασης, καθώς προσφέρονται διαδικτυακές συνεδρίες μέσω εφαρμογών ή βιβλίων ή ηχητικών εκπομπών, καθιστώντας πιο εύκολη την απόκτηση των πλεονεκτημάτων της συγκεκριμένης μεθόδου. Κάποιες από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους coaching για αυτοβελτίωση είναι το live coaching, το οποίο αφορά την βελτίωση της ποιότητας της ζωής, το career coaching, το οποίο έχει ως απώτερο σκοπό την επαγγελματική εξέλιξη και επιτυχία, και το wellness coaching, που σχετίζεται με τη βελτίωση ψυχικής και σωματικής υγείας. Τέλος, το NLP ή αλλιώς Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός είναι ο δημοφιλέστερης μέθοδος coaching, η οποία επικεντρώνεται στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ νου, γλώσσας και προτύπων συμπεριφοράς. Συμβάλλει στην κατανόηση πεποιθήσεων, διαχείριση των συναισθημάτων και τη βελτίωση της αλληλεπίδρασης και συμπεριφοράς. Γενικότερα, η ανάγκη για μια θετικότερη στάση ζωής, επιδίωξη της ευτυχίας και βελτίωσης καθημερινότητας με αποτελεσματική διαχείριση του άγχους ,είναι οι λόγοι επιλογής μεθόδων αυτοδυνάμωσης και αυτοβελτίωσης.
Από την άλλη, η ψυχοθεραπεία ως επιστημονική διαδικασία, στοχεύει στην συνειδητοποίηση, την κατανόηση και θεραπεία ψυχικών διαταραχών και συναισθηματικών τραυμάτων. Στα πλαίσια της ψυχοθεραπείας, ακολουθείται μια εις βάθος ανάλυση της ψυχοσύνθεσης του ατόμου με σκοπό την αναγνώριση της κατάστασης με ταυτόχρονη εξέταση παρελθοντικών και υποσυνείδητων διεργασιών. Ο ψυχοθεραπευτής μέσω ποικίλων μεθόδων ψυχολογίας, προσεγγίζει θεραπευτικά το άγχος, την κατάθλιψη και τα τραύματα μέσα από μια μακροχρόνια διαδικασία, για την ολική επίλυση των ψυχολογικών διαταραχών.
Η διαφορά με τη μέθοδο του coaching έγκειται πρώτον στο σκοπό, καθώς η ψυχοθεραπεία εστιάζει στην ψυχική υγεία, ενώ το coaching ως μια βραχυπρόθεσμη διαδικασία, στην αυτοβελτίωση και επίτευξη στόχων. Η ψυχοθεραπεία επικεντρώνεται στο παρελθόν μέσω αναζήτησης και επαγρύπνησης αιτιών των προβλημάτων, ενώ η αυτοβελτίωση εστιάζει στο παρόν και το μέλλον. Από τη ψυχοθεραπευτική διαδικασία, το άτομο απελευθερώνεται από παρελθοντικά τραύματα, κατανοεί τις «ρίζες» των συναισθημάτων και αντιδράσεων και έτσι εξελίσσεται συναισθηματικά, αποκτώντας ταυτόχρονα ψυχική ισορροπία. Παρόλο που υπάρχουν διακριτές διαφορές μεταξύ τους, μπορούν να λειτουργήσουν αλληλουποστηρικτικά, ώστε να επιτευχθεί η αυτογνωσία και η ψυχική ανθεκτικότητα, και από την άλλη η οριοθέτηση αποτελεσματικών μεθόδων και δεξιοτήτων για τη διαχείριση της καθημερινότητας.
Εν κατακλείδι, η αυτοβελτίωση και η ανάγκη για κινητοποίηση και απόκτηση θετικότερου τρόπους ζωής αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της ανθρώπινης φύσης. Είναι αξιοσημείωτη η ατομική προσπάθεια για ενδυνάμωση και ψυχική ανθεκτικότητα και σε κάθε περίπτωση πρέπει να ενθαρρύνεται και να επικροτείται. Η προσωπική βελτίωση συμβάλλει με την ενίσχυση της ενσυναίσθησης σε υγιείς κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Είναι απαραίτητη η διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων και διαταραχών τόσο μέσω της αυτοβελτίωσης όσο μέσω και της ψυχοθεραπείας για την αποφυγή της σωματοποίησης των συναισθημάτων και ψυχολογικής επιδείνωσης. Η αυτοβελτίωση και το coaching με την παράλληλη υποστήριξη της ψυχοθεραπείας μπορεί να είναι μια βαθύτερη, πιο ουσιαστική και αποτελεσματική διαδικασία για την προσωπική εξέλιξη και τη διαχείριση της τραυματισμένης ψυχικής υγείας.
Οι διάφορες μέθοδοι και τεχνικές ψυχοθεραπείας και αυτοβελτίωσης, δεν χαρακτηρίζονται από ανταγωνισμό αλλά αλληλοσυμπληρώνονται, Η ψυχοθεραπεία αποτελεί το αρχικό βήμα για την αντιμετώπιση βαθύτερων συναισθημάτων και δημιουργείται σταδιακά μια σταθερή βάση για τη διαδικασία της αυτοανασκόπησης που θα οδηγήσει σε αυτοπραγμάτωση και αυτοεξέλιξη. Στο σύγχρονο περιβάλλον, όπου βιώνουμε διαρκείς μεταβολές και προκλήσεις, η επένδυση στον ψυχικό και συναισθηματικό μας εαυτό, αποτελεί τον καθοριστικότερο παράγοντα για την ευημερία και τη ψυχική μας ισορροπία.
