Parental Technoference: Όταν η τεχνολογία παρεμβαίνει στη σχέση γονέα–παιδιού

Τα smartphones, τα tablets και οι υπόλοιπες ψηφιακές συσκευές αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής οικογενειακής ζωής. Οι γονείς χρησιμοποιούν την τεχνολογία για την εργασία, την επικοινωνία, την ενημέρωση, την ψυχαγωγία, αλλά και για πρακτικές ανάγκες που αφορούν τη φροντίδα και την οργάνωση της οικογένειας.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς εάν ένας γονιός χρησιμοποιεί το κινητό του παρουσία του παιδιού. Περισσότερο ενδιαφέρει το τι συμβαίνει στην αλληλεπίδραση γονέα–παιδιού όταν η τεχνολογία αποσπά την προσοχή του γονέα.

Ο όρος parental technoference χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις διακοπές ή τις παρεμβολές στην αλληλεπίδραση γονέα–παιδιού που προκύπτουν όταν η χρήση τεχνολογικών συσκευών ανταγωνίζεται ή διακόπτει την προσοχή του γονέα (Kildare & Middlemiss, 2017; Komanchuk et al., 2023).

Δεν είναι το κινητό το «πρόβλημα»

Είναι σημαντικό να γίνει μια βασική διάκριση. Η περιστασιακή χρήση του κινητού ενώ ένα παιδί βρίσκεται στον ίδιο χώρο με τον γονέα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει parental technoference.

Η έννοια αφορά περισσότερο τις περιπτώσεις στις οποίες η χρήση της συσκευής διακόπτει μια αλληλεπίδραση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ή περιορίζει επανειλημμένα την προσοχή και την ανταπόκριση του γονέα στα σήματα του παιδιού (Komanchuk et al., 2023).

Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να προσπαθεί να μιλήσει στον γονέα του ενώ εκείνος απαντά σε ένα μήνυμα. Μπορεί να ζητά βοήθεια ή να προσπαθεί να μοιραστεί κάτι που το ενθουσίασε, ενώ ο γονιός συνεχίζει να κοιτάζει την οθόνη. Αντίστοιχα, κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού ή ενός οικογενειακού γεύματος, η προσοχή του γονέα μπορεί να μετακινείται επανειλημμένα από το παιδί στη συσκευή.

Μεμονωμένες διακοπές είναι αναπόφευκτες στην καθημερινή ζωή. Το ενδιαφέρον της έρευνας αφορά περισσότερο το μοτίβο επαναλαμβανόμενων διακοπών και μειωμένης διαθεσιμότητας παρά ένα μεμονωμένο περιστατικό (Kildare & Middlemiss, 2017; Komanchuk et al., 2023).

Τι συμβαίνει στην αλληλεπίδραση;

Η γονεϊκή ανταπόκριση δεν αφορά μόνο τη φυσική παρουσία του γονέα. Περιλαμβάνει την παρατήρηση των σημάτων του παιδιού, την αναγνώριση των αναγκών του και την κατάλληλη ανταπόκριση σε αυτά.

Όταν η προσοχή του γονέα αποσπάται από μια συσκευή, μπορεί να μειωθούν προσωρινά η βλεμματική επαφή, η λεκτική ανταπόκριση και η ευαισθησία στα σήματα του παιδιού. Συστηματική ανασκόπηση σχετικά με τη χρήση smartphones παρουσία βρεφών και μικρών παιδιών έχει δείξει ότι η χρήση της συσκευής κατά τη διάρκεια της φροντίδας και της αλληλεπίδρασης μπορεί να συνδέεται με μειωμένη γονεϊκή ανταπόκριση και ποιότητα αλληλεπίδρασης (Gengler et al., 2022).

Για τα μικρότερα παιδιά, η άμεση και ευαίσθητη ανταπόκριση του φροντιστή αποτελεί σημαντικό μέρος της καθημερινής αλληλεπίδρασης. Όταν αυτή διακόπτεται, το παιδί μπορεί να προσπαθήσει να επαναφέρει την προσοχή του γονέα, για παράδειγμα αυξάνοντας τις φωνές του, επιμένοντας στο αίτημά του ή αναζητώντας περισσότερη σωματική επαφή (Kildare & Middlemiss, 2017).

Έτσι δημιουργείται μια δυναμική διαδικασία: το παιδί αναζητά σύνδεση και ο γονιός καλείται να μεταφέρει ξανά την προσοχή του από τη συσκευή στην αλληλεπίδραση.

Τι γνωρίζουμε από την έρευνα;

Η επιστημονική έρευνα σχετικά με το parental technoference έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Σε scoping review 64 μελετών, η γονεϊκή τεχνολογική παρεμβολή εξετάστηκε σε σχέση με την ποιότητα της σχέσης γονέα–παιδιού, καθώς και με διαφορετικές εκβάσεις που αφορούν την υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών (Komanchuk et al., 2023).

Παράλληλα, συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 και περιέλαβε 70 μελέτες εξέτασε τη γονεϊκή χρήση τεχνολογίας παρουσία παιδιών κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η γονεϊκή χρήση τεχνολογίας παρουσία του παιδιού συνδέεται με διάφορες εκβάσεις που αφορούν την υγεία και την ανάπτυξη, με τις σχέσεις να διαφοροποιούνται ανάλογα με την υπό μελέτη έκβαση και τα χαρακτηριστικά των μελετών (Toledo-Vargas et al., 2025).

Επιπλέον, μετα-ανάλυση 53 μελετών με περισσότερους από 60.000 συμμετέχοντες εντόπισε θετική συσχέτιση μεταξύ parental technoference και προβληματικής χρήσης ψηφιακών μέσων από παιδιά και εφήβους (Zhang et al., 2025).

Ωστόσο, εδώ χρειάζεται μια σημαντική επιστημονική διευκρίνιση: η συσχέτιση δεν ισοδυναμεί με αιτιότητα. Το γεγονός ότι η γονεϊκή τεχνολογική παρεμβολή σχετίζεται με μια συγκεκριμένη συμπεριφορά του παιδιού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πρώτη προκαλεί τη δεύτερη. Είναι πιθανό η σχέση να είναι αμφίδρομη ή να επηρεάζεται από άλλους παράγοντες, όπως το οικογενειακό περιβάλλον, το στρες ή τα χαρακτηριστικά τόσο του γονέα όσο και του παιδιού (Komanchuk et al., 2023; Zhang et al., 2025).

Γιατί έχει σημασία μια «μικρή» διακοπή;

Μια ειδοποίηση, ένα μήνυμα ή ένας γρήγορος έλεγχος της οθόνης μπορεί να φαίνεται ασήμαντος. Η σημασία του, όμως, εξαρτάται από το πλαίσιο και από το πόσο συχνά επαναλαμβάνεται.

Όταν ένα παιδί προσπαθεί να μοιραστεί μια εμπειρία, να ζητήσει βοήθεια ή να επικοινωνήσει ένα συναίσθημα, η ανταπόκριση του γονέα αποτελεί μέρος της ίδιας της αλληλεπίδρασης. Εάν η προσοχή διακόπτεται συστηματικά, το παιδί μπορεί να χρειάζεται να προσπαθήσει περισσότερο για να επαναφέρει την προσοχή του γονέα (Kildare & Middlemiss, 2017).

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που ένας γονιός κοιτάζει το κινητό του προκαλείται βλάβη στη σχέση. Η γονεϊκότητα δεν απαιτεί αδιάκοπη διαθεσιμότητα. Οι καθημερινές αλληλεπιδράσεις περιλαμβάνουν αναπόφευκτα διακοπές, και αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το συνολικό μοτίβο επικοινωνίας και ανταπόκρισης.

Ο στόχος δεν είναι η τεχνολογική τελειότητα, αλλά η επαρκής παρουσία και η δυνατότητα επανασύνδεσης μετά από μια διακοπή.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Ο περιορισμός του technoference δεν απαιτεί την πλήρη απομάκρυνση της τεχνολογίας από την οικογενειακή ζωή. Μερικές μικρές αλλαγές μπορούν να περιορίσουν τις περιττές διακοπές.

Δημιουργήστε συγκεκριμένες στιγμές χωρίς κινητό.
Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια ενός γεύματος, μιας συζήτησης ή μιας κοινής δραστηριότητας, το κινητό μπορεί να παραμένει εκτός οπτικού πεδίου.

Περιορίστε τις μη απαραίτητες ειδοποιήσεις.
Οι συνεχείς ειδοποιήσεις δημιουργούν επαναλαμβανόμενες ευκαιρίες για απόσπαση της προσοχής. Η απενεργοποίηση ορισμένων ειδοποιήσεων μπορεί να μειώσει τις αυτόματες διακοπές.

Παρατηρήστε πότε το παιδί αναζητά σύνδεση.
Όταν ένα παιδί δείχνει κάτι, κάνει μια ερώτηση ή προσπαθεί να ξεκινήσει μια συζήτηση, μπορεί να είναι χρήσιμο να προηγείται η ανταπόκριση στο παιδί και να ακολουθεί ο έλεγχος της συσκευής, όταν αυτό είναι εφικτό.

Εξηγήστε όταν μια διακοπή είναι απαραίτητη.
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η χρήση του κινητού δεν μπορεί να περιμένει. Μια σύντομη εξήγηση, όπως «Πρέπει να απαντήσω σε αυτό και μετά θέλω να μου συνεχίσεις την ιστορία σου», μπορεί να βοηθήσει το παιδί να κατανοήσει ότι η διακοπή είναι προσωρινή.

Επιστρέψτε στην αλληλεπίδραση.
Το σημαντικό δεν είναι να μην υπάρξει ποτέ διακοπή. Είναι να μπορούμε να επανερχόμαστε στη σχέση: να αφήνουμε τη συσκευή, να κοιτάζουμε το παιδί, να ακούμε και να συνεχίζουμε την αλληλεπίδραση.

Από την ενοχή στην επίγνωση

Η συζήτηση για το parental technoference μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε ακόμη μία πηγή ενοχής για τους γονείς: «Αν κοιτάζω το κινητό μου, είμαι κακός γονιός».

Αυτό δεν αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένο συμπέρασμα.

Οι γονείς χρησιμοποιούν την τεχνολογία για πραγματικές και συχνά απαραίτητες ανάγκες. Επιπλέον, η υπάρχουσα βιβλιογραφία χαρακτηρίζεται από σημαντική ετερογένεια ως προς τις μεθόδους, τις μετρήσεις και τα υπό μελέτη αποτελέσματα. Συνεπώς, χρειάζεται προσοχή όταν επιχειρούμε να αποδώσουμε αιτιώδεις ή μακροπρόθεσμες συνέπειες σε κάθε μορφή γονεϊκής χρήσης τεχνολογίας (Komanchuk et al., 2023; Toledo-Vargas et al., 2025).

Πιο χρήσιμη από την ενοχή είναι η επίγνωση.

Πότε χρησιμοποιώ τη συσκευή μου;
Τι διακόπτει η χρήση της;
Πόσο συχνά συμβαίνει;
Και, κυρίως, μπορώ να επιστρέψω στην αλληλεπίδραση με το παιδί μου;

Η τεχνολογία αποτελεί πλέον μέρος της οικογενειακής ζωής. Ο στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα σπίτι χωρίς οθόνες, αλλά ένα οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο οι οθόνες δεν καταλαμβάνουν συστηματικά τον χώρο που χρειάζεται η ανθρώπινη επαφή.

Η ποιότητα της σχέσης γονέα–παιδιού δεν καθορίζεται από το αν ένας γονιός θα κοιτάξει κάποια στιγμή το κινητό του. Διαμορφώνεται μέσα από το ευρύτερο μοτίβο παρουσίας, ανταπόκρισης, επικοινωνίας και επανασύνδεσης στην καθημερινή ζωή.

Βιβλιογραφία

Gengler, S., et al. (2022). Smartphone use in the presence of infants and young children: A systematic review. Journal of Child and Family Studies.

Kildare, C. A., & Middlemiss, W. (2017). Impact of parents mobile device use on parent-child interaction: A literature review. Computers in Human Behavior, 75, 579–593. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.06.003

Komanchuk, J., Toews, A. J., Marshall, S., Mackay, L. J., Hayden, K. A., Cameron, J. L., Duffett-Leger, L., & Letourneau, N. (2023). Impacts of parental technoference on parent-child relationships and child health and developmental outcomes: A scoping review. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 26(8), 579–603. https://doi.org/10.1089/cyber.2022.0278

Toledo-Vargas, M., Chong, K. H., Maddren, C. I., Howard, S. J., Wakefield, B., & Okely, A. D. (2025). Parental technology use in a child’s presence and health and development in the early years: A systematic review and meta-analysis. JAMA Pediatrics, 179(7), 730–737. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2025.0682

Zhang, J., Zhang, Q., Xiao, B., Cao, Y., & Chen, Y. (2025). Parental technoference and child problematic media use: Meta-analysis. Journal of Medical Internet Research, 27, e57636. https://doi.org/10.2196/57636