Παρενόχληση στον Εργασιακό Χώρο: Ευαισθητοποίηση και Πρόληψη για Ένα Υγιές Περιβάλλον
Αν θέλεις, μπορείς να κλείσεις μια δωρεάν 15λεπτη γνωριμία μαζί μας.
Κωνσταντίνα Αλχάσα
Επιμέλεια: Ιεροδιακόνου-Τσιμπίδη Φλωρεντία
Παρενόχληση στον Εργασιακό Χώρο: Ευαισθητοποίηση και Πρόληψη για Ένα Υγιές Περιβάλλον
Η παρενόχληση στο εργασιακό περιβάλλον είναι ένα κρίσιμο ζήτημα που επηρεάζει την ψυχική, συναισθηματική και σωματική υγεία των εργαζομένων. Ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες για το θύμα αλλά και για την επιχείρηση συνολικά. Ωστόσο είναι πολλές οι φορές που κακοποιητικές πρακτικές μεταφράζονται σαν εταιρική κουλτούρα και παραβιαστικές συμπεριφορές θέτονται σε ένα πλαίσιο μύησης ή ίσως και μάθησης αποδοτικών στρατηγικών σε απαιτητικές συνθήκες (Δρούτσα, 2023).
Τι είναι η Παρενόχληση στον Εργασιακό Χώρο;
Η παρενόχληση στον εργασιακό χώρο αναφέρεται σε κάθε συμπεριφορά, πράξη ή σχόλιο που δημιουργεί ένα εχθρικό ή ταπεινωτικό περιβάλλον για το άτομο που την υφίσταται. Υπάρχουν διάφορες μορφές παρενόχλησης:
- Λεκτική Παρενόχληση: Προσβλητικά ή επιθετικά σχόλια που αφορούν την εμφάνιση, την προσωπική ζωή ή την επαγγελματική απόδοση ενός ατόμου.
- Σωματική Παρενόχληση: Ανεπιθύμητη φυσική επαφή ή παραβίαση του προσωπικού χώρου.
- Σεξουαλική Παρενόχληση: Ενέργειες ή σχόλια με σεξουαλικό περιεχόμενο χωρίς τη συναίνεση του άλλου ατόμου.
- Ψυχολογική Παρενόχληση: Απόπειρες απομόνωσης, διαστρέβλωση γεγονότων ή επιβολή κλίματος φόβου (Gillen et al., 2017).
Επιπτώσεις της Παρενόχλησης
Η παρενόχληση στο εργασιακό περιβάλλον μπορεί να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες τόσο για το άτομο όσο και για την επιχείρηση:
- Για το Άτομο: Άγχος, κατάθλιψη, μειωμένη αυτοεκτίμηση, σωματικά προβλήματα και ψυχικές διαταραχές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε σκέψεις αυτοκτονίας.
- Για την Επιχείρηση: Δημιουργία τοξικού περιβάλλοντος, μειωμένη απόδοση, υψηλή ανακύκλωση προσωπικού, νομικές συνέπειες και φθορά της φήμης (Μωραΐτη, 2022).
Αναγνώριση και Αντίδραση στην Παρενόχληση
Η αναγνώριση της παρενόχλησης είναι το πρώτο βήμα για την καταπολέμησή της. Οι εργαζόμενοι πρέπει να γνωρίζουν τα δικαιώματά τους και να μπορούν να αναγνωρίζουν τοξικές συμπεριφορές. Μερικά σημάδια παρενόχλησης περιλαμβάνουν:
- Επαναλαμβανόμενα αρνητικά σχόλια ή συμπεριφορές που στοχεύουν στην απομόνωση ή τον εξευτελισμό ενός ατόμου.
- Συνεχιζόμενη σωματική ή λεκτική επαφή που προκαλεί άβολα συναισθήματα.
- Κλίμα φόβου και αβεβαιότητας στο εργασιακό περιβάλλον (Δρούτσα, 2023).
Η αντίδραση περιλαμβάνει την άμεση αναφορά του περιστατικού στην αρμόδια αρχή της επιχείρησης, είτε στον εργοδότη είτε στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού.
Στρατηγικές για την πρόληψη της παρενόχλησης
- Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση: Όλες οι επιχειρήσεις πρέπει να παρέχουν εκπαίδευση στους υπαλλήλους για τη σεξουαλική παρενόχληση και την καταπολέμηση της διακριτικής μεταχείρισης, επισημαίνοντας τις επιπτώσεις αυτών των συμπεριφορών.
- Εφαρμογή πολιτικών και διαδικασιών: Οι οργανισμοί πρέπει να δημιουργούν και να επιβάλλουν αυστηρές πολιτικές κατά της παρενόχλησης και να αναπτύσσουν διαδικασίες αναφοράς και επίλυσης των καταγγελιών.
- Ενίσχυση της υποστήριξης στους εργαζόμενους: Να υπάρχει διαθέσιμη ψυχολογική υποστήριξη και διασφάλιση της ανωνυμίας για όποιον αντιμετωπίζει παρενόχληση, προκειμένου να αισθάνονται ασφαλείς και να αναφέρουν τις καταγγελίες τους (Einarsen et al., 2020).
Η παρενόχληση στο εργασιακό περιβάλλον είναι ένα ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα και υπευθυνότητα. Οι οργανισμοί που διατηρούν ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον για τους εργαζομένους τους προάγουν όχι μόνο την ευημερία των ατόμων, αλλά και την απόδοση και επιτυχία της επιχείρησης. Επενδύοντας στην πρόληψη, την ευαισθητοποίηση και την εφαρμογή αποτελεσματικών πολιτικών, μπορούμε όλοι να συμβάλλουμε στη δημιουργία ενός καλύτερου και πιο σεβαστού εργασιακού χώρου (Gillen et al., 2017).
Η σεξουαλική παρενόχληση δεν είναι απλώς ένα “άβολο” περιστατικό
Μπορεί να είναι μια κουβέντα που σε κάνει να νιώσεις άβολα. Ένα βλέμμα που σε παγώνει. Μια κίνηση που ξεπερνά τα όρια. Μπορεί να μην ειπωθεί τίποτα, αλλά να αισθάνεσαι ότι κάτι δεν πάει καλά. Η σεξουαλική παρενόχληση δεν έχει πάντα κραυγαλέα μορφή. Συχνά είναι ύπουλη, καθημερινή και, το χειρότερο, “συνηθισμένη” (Einarsen et al., 2020).
Ορίζεται ως κάθε ανεπιθύμητη συμπεριφορά με σεξουαλικό περιεχόμενο που κάνει το περιβάλλον γύρω μας εχθρικό ή προσβλητικό. Και αυτό μπορεί να συμβεί με λόγια, με αγγίγματα ή ακόμα και με ένα μήνυμα στο κινητό. Δεν έχει “μία μορφή”. Υπάρχουν συμπεριφορές άμεσες, ενοχλητικές και άλλες πιο σιωπηλές αλλά εξίσου επιβλαβείς. Ωστόσο όλες τους αφήνουν σημάδια (Gillen et al., 2017).
Οι συνέπειες της σεξουαλικής παρενόχλησης δεν τελειώνουν τη στιγμή που φεύγεις από το γραφείο ή το δωμάτιο. Κουβαλιούνται μέσα σου. Χτίζουν άγχος, φόβο, ντροπή. Μπορούν να σε οδηγήσουν στην απομόνωση, να ρίξουν την αυτοεκτίμησή σου και να σε κάνουν να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου λες και φταις εσύ.
Κι αν είσαι εργαζόμενος/η, αυτή η εμπειρία μπορεί να γίνει εμπόδιο στην καριέρα σου. Πόσοι άνθρωποι εγκατέλειψαν θέσεις, προοπτικές ή όνειρα γιατί φοβήθηκαν πως αν μείνουν, η παρενόχληση θα συνεχιστεί; Πόσοι σιώπησαν για να μη γίνουν “το πρόβλημα”;
Η σιωπή πονάει περισσότερο
Το πιο σκληρό ίσως είναι η απουσία στήριξης. Όταν νιώθεις ότι κανείς δεν σε ακούει, όταν φοβάσαι να μιλήσεις γιατί “μπορεί να μην σε πιστέψουν”, ή γιατί “μπορεί να χάσεις τη δουλειά σου”. Πολλοί επιλέγουν τη σιωπή, όχι γιατί δεν θέλουν να αντιδράσουν, αλλά γιατί νιώθουν μόνοι .
Εδώ είναι που ο ρόλος των εργοδοτών, των συναδέλφων και ολόκληρης της κουλτούρας μιας επιχείρησης γίνεται καθοριστικός. Δεν αρκεί να υπάρχει απλώς μια πολιτική κατά της σεξουαλικής παρενόχλησης “στα χαρτιά”. Πρέπει να υπάρχει εκπαίδευση, ενημέρωση, ενσυναίσθηση. Πρέπει το μήνυμα να είναι ξεκάθαρο: είσαι ασφαλής εδώ. Αν σου συμβεί κάτι, δεν θα είσαι μόνος/η.
Τι μπορεί να κάνει πραγματικά τη διαφορά
Αν κάποιος/α δεχτεί σεξουαλική παρενόχληση, χρειάζεται να ξέρει πού και πώς να απευθυνθεί. Να έχει τη δυνατότητα να καταγράψει τι έγινε με λεπτομέρειες, ημερομηνίες, μαρτυρίες, μηνύματα. Και πάνω απ’ όλα, να νιώσει ότι μπορεί να ζητήσει στήριξη.
Η ψυχολογική υποστήριξη είναι εξίσου σημαντική με την καταγγελία. Γιατί μια εμπειρία τέτοιας φύσης μπορεί να σε τσακίσει. Γι’ αυτό και οι εργοδότες οφείλουν να προσφέρουν πρόσβαση σε ειδικούς ψυχικής υγείας, να δημιουργούν ομάδες υποστήριξης, και να ενθαρρύνουν την ανοιχτή επικοινωνία.
Δεν είναι μόνο ευθύνη του θύματος
Το να αντιμετωπιστεί η σεξουαλική παρενόχληση δεν είναι υπόθεση του ενός. Είναι υπόθεση όλων μας. Είναι ευθύνη των εργοδοτών να δημιουργήσουν ασφαλείς χώρους. Των συναδέλφων να μην “κάνουν τα στραβά μάτια”. Και όλων μας να αναγνωρίσουμε ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν είναι απλώς άσχημες είναι απαράδεκτες.
Όταν ανοίγουμε διάλογο, όταν ακούμε και στηρίζουμε χωρίς να κρίνουμε, τότε αρχίζει να αλλάζει κάτι. Όταν ενημερωνόμαστε, τότε μπορούμε να προστατεύσουμε. Όταν μιλάμε ανοιχτά, τότε ο φόβος μικραίνει. Ας κάνουμε τους χώρους μας ασφαλείς για όλους. Όχι με θεωρίες, αλλά με πράξεις.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Δρούτσα, Χ. (2023). Η ηθική παρενόχληση (mobbing) ως συγκεκαλυμμένη μορφή βίας στην ελληνική δημόσια διοίκηση (Δημοσιευμένη Διδακτορική Διατριβή). Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Σχολή Επιστημών Οικονομίας και Δημόσιας Διοίκησης. Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης.
Μωραΐτη, Μ.Π. (2022). Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της παρενόχλησης στο χώρο εργασίας και το εργαζόμενο άτομο. EIRINI/Μελέτες Νέων Ερευνητ(ρι)ών για το Φύλο, 2(1), 52–67. Doi:10.26266/jeiyoschstugenvol2pp52-67.
Einarsen, S.V., et al. (2020). Bullying and Harassment in the Workplace: Theory, Research and Practice. Taylor and Francis Group.
Gillen, P., et al. (2017). Interventions for prevention of bullying in the workplace. Cochrane Database of Systematic Reviews. Doi: 10.1002/14651858.CD009778.pub2.
Αν θέλεις, μπορείς να κλείσεις μια δωρεάν 15λεπτη γνωριμία μαζί μας.
